Σε κρίσιμη χρονική συγκυρία για τη Μέση Ανατολή, ο Πρόεδρος της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν ξεκινά περιοδεία σε Σαουδική Αραβία και Αίγυπτος, με φόντο τις αυξανόμενες απειλές των ΗΠΑ κατά του Ιράν και τη διαμόρφωση νέων περιφερειακών ισορροπιών. Σύμφωνα με την τουρκική υπηρεσία της Deutsche Welle, ο Ερντογάν θα βρεθεί στη Σαουδική Αραβία στις 3 Φεβρουαρίου και στην Αίγυπτο στις 4 Φεβρουαρίου.

Στο επίκεντρο των επαφών αναμένεται να βρεθούν οι αμερικανικές πιέσεις προς το Ιράν, οι εξελίξεις στη Συρία, η κατάσταση στη Γάζα, αλλά και οι διμερείς σχέσεις της Τουρκίας με τις δύο χώρες-κλειδιά του αραβικού κόσμου. Η Άγκυρα επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της ως σταθεροποιητικός παράγοντας σε μια περιοχή που «βράζει».

Μπίζινες και γεωπολιτική μαζί

Ο Τούρκος Πρόεδρος θα συνοδεύεται από πολυπληθή αποστολή επιχειρηματιών, ενώ σε Ριάντ και Κάιρο θα πραγματοποιηθούν εκτενή επιχειρηματικά φόρουμ. Στο τραπέζι μπαίνουν τομείς όπως άμυνα, αεροδιαστημική, ενέργεια, υποδομές, κατασκευές, υγεία, αγροδιατροφή, τουρισμός, πληροφορική, ψηφιακός μετασχηματισμός, logistics και ακίνητα.

Ωστόσο, πέρα από τα οικονομικά, οι επισκέψεις έχουν σαφή στρατηγική διάσταση. Όπως σημειώνεται, η Τουρκία επιδιώκει να οικοδομήσει μια ανεξάρτητη αρχιτεκτονική ασφάλειας στη Μέση Ανατολή, μακριά από την επιρροή τόσο των ΗΠΑ όσο και της Ρωσίας.

«Ευρωπαϊκή ένωση της Μέσης Ανατολής»;

Στο παρασκήνιο, αναδεικνύεται και η συζήτηση για νέες περιφερειακές συνεργασίες. Η αμυντική συμφωνία Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν το 2025 είχε προκαλέσει ερωτήματα για πιθανή τουρκική συμμετοχή, ωστόσο το Ριάντ ξεκαθάρισε πρόσφατα ότι πρόκειται για καθαρά διμερή συμφωνία, χωρίς –προς το παρόν– ρόλο της Άγκυρας.

Παρά ταύτα, η τουρκική διπλωματία προβάλλει διαφορετικό όραμα. Ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν έχει μιλήσει για μια «συμπεριληπτική, βασισμένη στην εμπιστοσύνη» πλατφόρμα συνεργασίας στην περιοχή, την οποία έχει περιγράψει χαρακτηριστικά ως μια πιθανή «ΕΕ της Μέσης Ανατολής».

Την ίδια ώρα, ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ της Τουρκίας πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στο Πακιστάν στα τέλη Ιανουαρίου, ενισχύοντας τις ενδείξεις ότι η Άγκυρα κινείται πολυεπίπεδα για νέες συμμαχίες.

Σε κλίμα έντονου ενθουσιασμού υποδέχονται τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης την είδηση ότι οι κρίσιμες διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ιράν θα πραγματοποιηθούν στην Κωνσταντινούπολη, παρουσιάζοντας την εξέλιξη ως ξεκάθαρη διπλωματική νίκη της Άγκυρας και προσωπικά του Ταγίπ Ερντογάν.

Την ώρα που το ενδεχόμενο αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης κατά του Ιράν έχει σημάνει παγκόσμιο συναγερμό, ο τουρκικός Τύπος μιλά για «φρένο της Τουρκίας σε περιφερειακό πόλεμο» και για «επιστροφή της Άγκυρας στο κέντρο των διεθνών εξελίξεων». Πρωτοσέλιδα και αναλύσεις υπογραμμίζουν ότι η Κωνσταντινούπολη μετατρέπεται ξανά σε παγκόσμιο διπλωματικό κόμβο.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που προβάλλονται εκτενώς, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αρακτσί θα συναντηθούν στις 6 Φεβρουαρίου στο Ντολμάμπαχτσε, παρουσία του Χακάν Φιντάν, ενώ εκτιμάται ότι τη συνάντηση θα προεδρεύσει ο ίδιος ο Ερντογάν. Τα τουρκικά ΜΜΕ κάνουν λόγο για «ιστορική συνάντηση» που επιβεβαιώνει τον ρόλο της Τουρκίας ως αναντικατάστατου διαμεσολαβητή.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι, παρά τις απειλές και τη στρατιωτική κινητοποίηση των ΗΠΑ στην περιοχή, η Άγκυρα κατάφερε να επιβάλει τη διπλωματία. Η προειδοποίηση του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, πως μια επίθεση θα προκαλούσε «περιφερειακό πόλεμο», προβάλλεται ως δικαίωση της τουρκικής γραμμής περί αποκλιμάκωσης.

Παράλληλα, τα τουρκικά μέσα τονίζουν ότι η επιλογή της Κωνσταντινούπολης δεν είναι τυχαία, αλλά αποτέλεσμα εντατικών επαφών της Άγκυρας με Ουάσιγκτον και Τεχεράνη, σε συντονισμό με χώρες όπως η Αίγυπτος και το Κατάρ. «Όλοι οι δρόμοι περνούν από την Τουρκία», είναι το κυρίαρχο μήνυμα.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι επικείμενες επισκέψεις Ερντογάν σε Σαουδική Αραβία και Αίγυπτο, που παρουσιάζονται ως μέρος ενός ευρύτερου διπλωματικού μαραθωνίου για να θωρακιστεί η περιφερειακή ειρήνη με επίκεντρο την Άγκυρα.

Για τα τουρκικά ΜΜΕ, το συμπέρασμα είναι σαφές: η Κωνσταντινούπολη δεν φιλοξενεί απλώς συνομιλίες, αλλά αναδεικνύεται στο σκηνικό όπου η Τουρκία επιχειρεί να αποτρέψει έναν πόλεμο που θα μπορούσε να βάλει φωτιά σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Έκκληση για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων του Ιράν με τις ΗΠΑ απήυθυνε ο Τούρκος Υπουργός Εξωτρερικών Χακάν έπειτα από τη συνάντησή του με τον Ιρανό ομόλογό του Αμπάς Αραγκτσί στην Κωνσταντινούπολη, η οποία κράτησε σχεδόν 1,5 ώρα. Από την πλευρά του ο Ιρανός Υπουργός είπε πως η χώρα του είναι έτοιμη και για διαπραγματεύσεις και για πόλεμο.

Κόκκινη γραμμή: καμία στρατιωτική επέμβαση στο ιράν

Ο Φιντάν δήλωσε ότι η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων είναι «ζωτικής σημασίας», καθώς θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για άρση κυρώσεων και για την ενσωμάτωση του Ιράν στο διεθνές οικονομικό σύστημα. Επανέλαβε ότι η Τουρκία αντιτίθεται σε κάθε ενδεχόμενο στρατιωτικής επέμβασης κατά του Ιράν, θέση που, όπως είπε, έχει μεταφερθεί σε όλους τους συνομιλητές της Άγκυρας, συμπεριλαμβανομένων των επαφών του Τούρκου Προέδρου Ταγίπ Ερντογάν με την ιρανική ηγεσία.

Αιχμές κατά ισραήλ

Ο Τούρκος ΥΠΕΞ κατήγγειλε προσπάθειες του Ισραήλ να πείσει τις ΗΠΑ για στρατιωτικό πλήγμα:

«Τέτοιες κινήσεις έχουν τεράστιο αποσταθεροποιητικό δυναμικό για την περιοχή».

«Το Ιράν δεν αποδέχεται τελεσίγραφα»

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί, σε δήλωσή του, ανέφερε τα εξής:

«Το Ιράν δεν αποδέχεται ποτέ τελεσίγραφα. Οι ΗΠΑ δεν έχουν επιδείξει ποτέ καλή πίστη στις διαπραγματεύσεις. Παρ’ όλα αυτά, το Ιράν είναι έτοιμο για όλες τις διπλωματικές διαδικασίες. Υποστηρίζουμε μια λογική, ανθρώπινη και νόμιμη διαπραγματευτική διαδικασία. Το Ιράν δεν επιδίωξε ποτέ την απόκτηση πυρηνικών όπλων και, στο πλαίσιο αυτό, είμαστε έτοιμοι τόσο για το τραπέζι των διαπραγματεύσεων όσο και για τον πόλεμο. Εφόσον οι διαπραγματεύσεις διεξαχθούν στη βάση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, είμαστε έτοιμοι να τις συνεχίσουμε».

«Θα ενισχύσουμε την άμυνά μας»

Ο Αραγκτσί τόνισε επίσης ότι το αμυντικό σύστημα του Ιράν δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης, δηλώνοντας:

«Οι πύραυλοι και το αμυντικό σύστημα του Ιράν δεν θα αποτελέσουν σε καμία περίπτωση θέμα διαπραγμάτευσης. Καμία χώρα δεν θέτει την άμυνά της στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Η ασφάλεια του λαού μας δεν αφορά κανέναν άλλον. Για την προστασία της χώρας μας θα ενισχύσουμε ακόμη περισσότερο τα αμυντικά μας συστήματα».

Σοβαρές καταγγελίες διατύπωσε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, υποστηρίζοντας ότι το YPG (Κούρδοι της Συρίας) συνεργάζεται με «αριστερές τρομοκρατικές οργανώσεις» από την Τουρκία. Μιλώντας στο καταριανό δίκτυο Αλ Τζαζίρα, ο Φιντάν ανέφερε ότι στοιχεία των οργανώσεων αυτών φιλοξενούνται σε περιοχές υπό έλεγχο του YPG και τους επιτρέπεται να δρουν κατά της Τουρκίας.

«Δεν είναι μόνο τα μέλη του YPG. Και στοιχεία αριστερών τρομοκρατικών οργανώσεων από την Τουρκία στεγάζονται στις περιοχές που ελέγχει το YPG και τους δίνεται χώρος για αντιτουρκική δράση», δήλωσε.

«300 ένοπλοι περιμένουν να χτυπήσουν»

Σύμφωνα με τον Φιντάν, στη Συρία βρίσκονται περίπου 300 μέλη αυτών των οργανώσεων, «θωρακισμένα και οπλισμένα» τα οποία, όπως είπε, «παραμονεύουν για ευκαιρία να επιτεθούν στον τουρκικό στρατό». «Το γνωρίζουμε και θέλουμε να εξαλειφθεί αυτή η απειλή», τόνισε.

Ο Τούρκος ΥΠΕΞ υποστήριξε ακόμη ότι «ο μοναδικός στόχος του YPG είναι να πλήξει την εθνική ασφάλεια της Τουρκίας», προσθέτοντας ότι η Άγκυρα επιδιώκει την πλήρη άρση αυτής της κατάστασης.

Στην Κωνσταντινούπολη βρίσκεται ο Ιρανός ΥΠΕΞ Αμπάς Αράγτσι, για κρίσιμες επαφές με τον Τούρκο ομόλογό του Χακάν Φιντάν. Σε δηλώσεις του στην ιρανική κρατική τηλεόραση, ο Εράκτσι υπογράμμισε ότι «Ιράν και Τουρκία είναι δύο μεγάλοι γείτονες» και ότι βρίσκονται «πάντα σε στενή διαβούλευση» σε πολιτικό, οικονομικό, πολιτιστικό και περιφερειακό επίπεδο.

Ο Ιρανός ΥΠΕΞ έκανε λόγο για «σοβαρές προκλήσεις» στην περιοχή, σημειώνοντας ότι οι στόχοι που διατυπώνονται από τις ΗΠΑ και άλλους καθιστούν αναγκαίο τον ακόμη στενότερο συντονισμό με την Άγκυρα. Όπως είπε, στις συνομιλίες με τις τουρκικές αρχές θα ανταλλαγούν απόψεις για τρόπους αντιμετώπισης των περιφερειακών δυσκολιών.

Επίθεση στην ΕΕ για τους Φρουρούς της Επανάστασης

Ο Αράγτσι χαρακτήρισε «στρατηγικό λάθος» τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να χαρακτηρίσει τους Φρουρούς της Επανάστασης «τρομοκρατική οργάνωση», εκτιμώντας ότι «οι Ευρωπαίοι σύντομα θα καταλάβουν το λάθος τους».

Μετά τη συνάντηση Φιντάν–Αράγτσι αναμένεται κοινή συνέντευξη Τύπου, ενώ προβλέπεται και συνάντηση με τον Ταγίπ Ερντογάν. Η επίσκεψη πραγματοποιείται σε φόντο αυξημένης έντασης στις σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν και ενίσχυσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή.

Σύμφωνα με τον αρθρογράφο Αμπντουλκαντίρ Σελβί στη Χουριέτ, στην Ουάσιγκτον «λέγεται» ότι οι ΗΠΑ εξετάζουν στρατιωτικό πλήγμα κατά του Ιράν πριν από τις 19 Φεβρουαρίου. Η Άγκυρα, όπως γράφει, βρίσκεται σε πυρετώδη διπλωματική κινητοποίηση για να αποτραπεί ένα τέτοιο σενάριο.

Ο Ταγίπ Ερντογάν φέρεται να έχει θέσει το θέμα ευθέως, τονίζοντας ότι «η ασφάλεια και η σταθερότητα του Ιράν είναι κρίσιμες» και ότι η λύση πρέπει να βρεθεί «χωρίς νέο πόλεμο, μέσω διαλόγου». Κατά το δημοσίευμα, υπάρχουν απευθείας επαφές τόσο με την Τεχεράνη όσο και με την Ουάσιγκτον, ενώ ο Τούρκος ΥΠΕΞ διατηρεί συνεχή δίαυλο επικοινωνίας.

Οι τέσσερις απαιτήσεις των ΗΠΑ

Ο Σελβί απαριθμεί τις αμερικανικές απαιτήσεις:

1. δήλωση τερματισμού πυρηνικών δραστηριοτήτων,
2. παράδοση τυχόν εμπλουτισμένου ουρανίου σε τρίτη χώρα,
3. μείωση αποθεμάτων και εμβέλειας βαλλιστικών πυραύλων,
4. διακοπή στήριξης σε «πληρεξούσιες δυνάμεις».

Αναφέρεται επίσης ότι, μετά από τουρκική μεσολάβηση, ανεστάλησαν εκτελέσεις, με τον Ντόναλντ Τραμπ να δηλώνει πως «σταμάτησαν εκατοντάδες».

«Ειρήνη με ισχύ» και ημερομηνία-ορόσημο

Το άρθρο σημειώνει ότι η Ουάσιγκτον κινείται στη λογική «ειρήνη μέσω ισχύος»: αν δεν υπάρξει συμφωνία, εξετάζονται «ταχεία και στοχευμένα» πλήγματα. Το χρονικό ορόσημο, κατά Σελβί, είναι η 19η Φεβρουαρίου — έναρξη του Ραμαζανιού. Αν δεν υπάρξει ενέργεια έως τότε, όλα μετατίθενται για μετά το Ραμαζάνι.

Ο Σελβί υποστηρίζει ότι μια επίθεση στο Ιράν θα ωφελούσε πρωτίστως το Ισραήλ και θα βύθιζε την περιοχή σε βαθιά αστάθεια, γι’ αυτό, γράφει, «μακάρι να μη γίνει ποτέ».