Σε λεπτή πολιτική ισορροπία κινείται ο Ταγίπ Ερντογάν, καθώς το αντι-αμερικανικό και αντι-ιμπεριαλιστικό κλίμα ενισχύεται τόσο στο εσωτερικό της Τουρκίας όσο και διεθνώς. Ανάλυση του T24 περιγράφει τον δύσκολο ελιγμό της Άγκυρας, με φόντο τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα και τη σχέση με τον πρόεδρο των ΗΠΑ.

Ο Τούρκος πρόεδρος επέλεξε χαμηλούς τόνους, δηλώνοντας ότι «δεν αποδεχόμαστε καμία ενέργεια που παραβιάζει την πολιτική νομιμότητα και το διεθνές δίκαιο, όπου κι αν συμβαίνει». Η στάση αυτή ήρθε σε έντονη αντίθεση με τη σκληρή ρητορική του αρχηγού του MHP, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, ο οποίος παρομοίασε τις διεθνείς εξελίξεις με σκηνές από ταινία πειρατών.

Το μεγάλο ερώτημα: Τραμπ ή αποστάσεις;

Σύμφωνα με τον αρθρογράφο Μουράτ Σαμπούντζου, το κρίσιμο ζήτημα για την τουρκική κυβέρνηση είναι πώς θα διαχειριστεί τη σχέση της με τον Ντόναλντ Τραμπ, την ώρα που η δυσπιστία απέναντι στις ΗΠΑ αυξάνεται. Ο Ερντογάν μπορεί να αξιοποιήσει πολιτικά την αντι-αμερικανική ρητορική, όμως η στενή σχέση με τον Τραμπ συνεπάγεται σοβαρό πολιτικό και ηθικό κόστος.

Με τις εκλογές στον ορίζοντα, ο σκληρός πυρήνας της εκλογικής βάσης του Τούρκου προέδρου –περίπου 28–30%– παραμένει συμπαγής. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, η προσέλκυση νέων ψηφοφόρων γίνεται όλο και δυσκολότερη όσο η εικόνα της «συμμαχίας» με τον Τραμπ παραμένει ορατή.

Δοκιμάζεται το προφίλ του “ηγέτη ασφάλειας”

Η ανάλυση τονίζει ότι το προφίλ του Ερντογάν ως ηγέτη που αποδίδει σε περιόδους αυξημένων απειλών για την ασφάλεια δοκιμάζεται από την εγγύτητά του με έναν παράγοντα που εντείνει τη διεθνή αβεβαιότητα. Παρά ταύτα, η διατήρηση καλών σχέσεων με μια «ανεξέλεγκτη και επιθετική δύναμη» μπορεί να του προσφέρει πρόσκαιρα περιθώρια ελιγμών στο εσωτερικό και την περιοχή.

Σύμφωνα με τον αρθρογράφο του T24, η τρέχουσα φάση αναμένεται να είναι μεταβατική, όμως οι σημερινές επιλογές και συμμαχίες θα αφήσουν βαθύ αποτύπωμα στη μελλοντική πορεία της Τουρκίας.

Σε κλοιό έντασης παραμένει το Χαλέπι, με τις συγκρούσεις να συνεχίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας και τις εκρήξεις να ακούγονται αδιάκοπα. Σύμφωνα με ανταπόκριση του CNN Türk από το πεδίο, η κατάσταση «δεν έχει αλλάξει καθόλου από χθες», με τον συναγερμό να παραμένει στο κόκκινο γύρω από δύο συνοικίες που ελέγχονται από τις δυνάμεις των YPG/SDG.

Ο ανταποκριτής του CNN Türk, Σινάν Άγτζα, μετέδωσε ότι οι συριακές κυβερνητικές δυνάμεις έχουν λάβει ισχυρά μέτρα ασφαλείας στις εισόδους των δύο συνοικιών. Η είσοδος απαγορεύεται σε πολίτες, επιτρέπεται μόνο σε μέλη του συριακού στρατού, ενώ οι άμαχοι μπορούν να αποχωρήσουν από την περιοχή.

«Από χθες τα χέρια είναι στη σκανδάλη»

Όπως περιγράφεται στην ανταπόκριση, από τη νύχτα της Δευτέρας οι δυνάμεις ασφαλείας βρίσκονται σε συνεχή ετοιμότητα. «Ακούγονται συνεχώς εκρήξεις, ασθενοφόρα βγαίνουν από τις συνοικίες, ενώ άλλα περιμένουν για να εισέλθουν», ανέφερε ο δημοσιογράφος από το σημείο.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, οι επιθέσεις που αποδίδονται σε YPG στις 6 Ιανουαρίου εναντίον αμάχων αποτέλεσαν «την τελευταία σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι». Παρότι άνοιξαν δύο διάδρομοι για την αποχώρηση πολιτών, φέρεται να σημειώθηκαν πυρά εναντίον όσων προσπάθησαν να φύγουν, με αποτέλεσμα αρκετοί να παραμείνουν εγκλωβισμένοι.

Εκρήξεις όλη τη νύχτα – Βαριά όπλα και άρματα στο Χαλέπι

Κατά τη διάρκεια της νύχτας καταγράφηκαν αλλεπάλληλες εκρήξεις, οι οποίες υποχώρησαν προσωρινά τα ξημερώματα, για να ενταθούν ξανά το πρωί. Στην περιοχή έχουν σταλεί ενισχύσεις, βαρέα όπλα και άρματα μάχης, ενώ –σύμφωνα με το ρεπορτάζ– στόχος είναι ο πλήρης έλεγχος των δύο συνοικιών.

Το υπουργείο Άμυνας της Συρίας ανακοίνωσε ότι ενεργοποίησε «περιορισμένη στρατιωτική επιχείρηση», ενώ τοπικές πηγές προειδοποιούν για πιθανές παγιδεύσεις στις εισόδους των συνοικιών, γεγονός που επιβάλλει ιδιαίτερη προσοχή στις κινήσεις των δυνάμεων.

Ανησυχεί η Άγκυρα

Η κλιμάκωση, σύμφωνα με αναλύσεις που προβάλλονται στην τουρκική δημόσια συζήτηση, δεν αποσυνδέεται από τη διαδικασία για το κουρδικό που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Τουρκία. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα επιχειρεί να διαμορφώσει νέο πολιτικό πλαίσιο και να «κλείσει μέτωπα», οι εξελίξεις στη βόρεια Συρία αποκτούν πρόσθετο βάρος: κάθε μετακίνηση των YPG/SDG στο Χαλέπι διαβάζεται ως δοκιμή ισορροπιών και ως μήνυμα προς την τουρκική πλευρά.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και τα ανοιχτά ερωτήματα για την ενσωμάτωση των SDG στον συριακό στρατό, αλλά και για τον ρόλο των βαρέων όπλων που διαθέτουν. Το πεδίο στο Χαλέπι παραμένει «καυτό», την ώρα που οι πολιτικές διεργασίες γύρω από το κουρδικό επιχειρούν να προχωρήσουν — με τη σκιά των συγκρούσεων να βαραίνει κάθε επόμενο βήμα.

Κατηγορηματική διάψευση έδωσε ο Ταγίπ Ερντογάν στους ισχυρισμούς που κυκλοφόρησαν διεθνώς, σύμφωνα με τους οποίους φέρεται να είχε προταθεί στον πρόεδρο της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο να μεταβεί στην Τουρκία, στο πλαίσιο αμερικανικού σχεδίου πριν από στρατιωτική επιχείρηση.

Απαντώντας σε ερωτήσεις δημοσιογράφων μετά τη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του AKP, ο Τούρκος πρόεδρος ξεκαθάρισε:

«Δεν υπάρχει κάτι τέτοιο. Δεν μας έχει φτάσει καμία τέτοια πληροφορία», απορρίπτοντας πλήρως το σχετικό σενάριο.

Tι προηγήθηκε

Οι ισχυρισμοί βασίστηκαν σε δημοσίευμα της The New York Times, το οποίο, επικαλούμενο αμερικανικές και βενεζουελανικές πηγές, ανέφερε ότι η Ουάσιγκτον φέρεται να είχε απευθύνει τελεσίγραφο στον Μαδούρο, ζητώντας του να αποχωρήσει από την εξουσία και να μεταβεί στην Τουρκία, με αντάλλαγμα «ασφαλή και άνετη διαβίωση» στο εξωτερικό.

Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, η άρνηση του Μαδούρο φέρεται να οδήγησε τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να δώσει εντολή για στρατιωτική επιχείρηση λίγες ημέρες αργότερα.

Δηλώσεις στις ΗΠΑ

Τους ισχυρισμούς αυτούς είχε ενισχύσει δημόσια ο Αμερικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκρέιαμ, ο οποίος είχε δηλώσει ότι «ο Μαδούρο θα μπορούσε σήμερα να βρίσκεται στην Τουρκία, αλλά βρίσκεται στη Νέα Υόρκη», προσθέτοντας πως «του είχε δοθεί διέξοδος».

Ωστόσο, η τουρκική πλευρά, διά στόματος Ερντογάν, διαψεύδει κάθε εμπλοκή ή επίσημη ενημέρωση της Άγκυρας για οποιαδήποτε τέτοια πρόταση, αποδίδοντας τα δημοσιεύματα σε ανυπόστατες πληροφορίες.

Η άρση των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA εμφανίζεται μέσα από τον τουρκικό Τύπο–ως η απόλυτη προτεραιότητα της Άγκυρας στις σχέσεις με την Ουάσιγκτον, με αφορμή την τηλεφωνική επικοινωνία Ταγίπ Ερντογάν–Ντόναλντ Τραμπ.

Ο φιλοκυβερνητικός αρθρογράφος της Χουριέτ, Αμπντουλκαντίρ Σελβί, χαρακτήρισε τη συνομιλία «παραγωγική» και έγραψε ότι «διαμορφώθηκε προσδοκία» πως ο Τραμπ θα προχωρήσει σε «συγκεκριμένα βήματα» μέσα στο πρώτο τρίμηνο. Στη λίστα που παραθέτει, τα βασικά θέματα της ατζέντας περιλαμβάνουν: CAATSA, προμήθειες F-16 και F-35, την υπόθεση Χαλκμπανκ, καθώς και το ζήτημα των SDF στη Συρία. Γίνεται επίσης αναφορά στη Γάζα (και σε σενάρια εμπλοκής/ρόλου της Τουρκίας σε δύναμη σταθεροποίησης), ενώ επισημαίνεται ότι το θέμα «μπήκε στο περιθώριο» όσο ο Τραμπ εστίασε στις διαπραγματεύσεις Ρωσίας–Ουκρανίας.

Ο Σελβί, επικαλούμενος εμπειρία από επίσκεψη στην ΤΑΪ/ΤΟΥΣΑΣ, υποστηρίζει ότι πολλά προγράμματα της αμυντικής βιομηχανίας «έχουν κολλήσει» λόγω CAATSA, γι’ αυτό και παρουσιάζει την άρση των κυρώσεων ως κρίσιμη προϋπόθεση για να «ανοίξει ο δρόμος» σε εξοπλισμούς όπως τα F-16 και F-35. Παράλληλα, σημειώνει πως αποφεύγονται οι πολλές δημόσιες δηλώσεις λόγω «αντιτουρκικών λόμπι» στις ΗΠΑ.

Στο ίδιο κάδρο, αναδεικνύεται και η εκτίμηση του αναλυτή της ΣΕΤΑ, Μουράτ Γεσιλτάς, ότι το 2026 οι σχέσεις Τουρκίας–ΗΠΑ πιθανότερο είναι να κινηθούν στη λογική «ελεγχόμενου συντονισμού και διαχείρισης κρίσεων» και όχι «στρατηγικής ευθυγράμμισης», με τις τεχνικές διαδικασίες στην άμυνα –και ειδικά την έξοδο από τις CAATSA– να θεωρούνται κομβικές, χωρίς όμως να αίρεται η αμοιβαία δυσπιστία.

Την ίδια στιγμή, η τουρκική αντιπολίτευση εμφανίζεται να συμφωνεί στη σημασία της άρσης των CAATSA, αλλά να επιτίθεται στην κυβέρνηση για το «λάθος των S-400» που, όπως υποστηρίζει, οδήγησε στις κυρώσεις. Ενδεικτικό είναι το πλαίσιο που μεταφέρει η Τζουμχουριέτ με δηλώσεις του τομεάρχη Άμυνας του Λαϊκού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος (Τσανκί Μπαγτσίογλου) και του συμβούλου εθνικής ασφάλειας του Καλού Κόμματος (Ραφέτ Κιλίτς): ζητούν άρση CAATSA, επικρίνουν τον αμυντικό σχεδιασμό των τελευταίων ετών και συνδέουν την ανάγκη για F-35 με αυτό που παρουσιάζουν ως «κενό ασφαλείας» και «ανισορροπία αεροπορικής ισχύος», επικαλούμενοι ρητά Ελλάδα και Ισραήλ.

Στον τουρκικό Τύπο το CAATSA προβάλλεται ως «κλειδί» για μια συνολικότερη επανεκκίνηση, ενώ η αντιπολίτευση, παρότι συντάσσεται στον στόχο της άρσης, ανεβάζει τους τόνους, φορτώνοντας την ευθύνη στην κυβέρνηση και προτάσσοντας το αφήγημα «κινδύνου» από Ελλάδα–Ισραήλ.

Από τα συνθήματα αλληλεγγύης στην ψυχραιμία. Η Άγκυρα αλλάζει στάση απέναντι στη Βενεζουέλα και τον Νικολάς Μαδούρο μετά την απαγωγή του από αμερικανικές δυνάμεις, περνώντας από τη σκληρή ρητορική στις εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση.

Όπως σημειώνει ο αρθρογράφος της εφημερίδας Νεφές Ντενίζ Ζεϊρέκστη Νεφές, όταν το 2018 ο Ταγίπ Ερντογάν εξέφραζε ανοιχτά τη στήριξή του στον Μαδούρο, οι σχέσεις Τουρκίας–ΗΠΑ βρίσκονταν σε άλλο σημείο. Σήμερα όμως, όλα έχουν αλλάξει.

Τι άλλαξε στο παιχνίδι:

-      Ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας το 2022 τίναξε στον αέρα την πολιτική «ισορροπιών» της Άγκυρας με τη Μόσχα, υπό αυξημένη δυτική πίεση.

-      Η Τουρκία «κόλλησε» στα F-16, την ώρα που η Ελλάδα εντάσσει F-35, δημιουργώντας σοβαρό αεροπορικό μειονέκτημα.

-      Ο πόλεμος στη Γάζα και στον Λίβανο και η πυραυλική αντιπαράθεση Ισραήλ–Ιράν με αμερικανική στήριξη άλλαξαν τις περιφερειακές ισορροπίες.

-      Η ανατροπή του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία και η ανάδυση νέας δομής εξουσίας με δυτική στήριξη αναδιαμόρφωσαν το σκηνικό στα νότια σύνορα.

Την ίδια στιγμή, η τουρκική οικονομία πιέζεται, ενώ η υπόθεση της κρατικής Halkbank στις ΗΠΑ αιωρείται πάνω από την Άγκυρα σαν «Δαμόκλειος σπάθη».

Τα μεγάλα διακυβεύματα για την Άγκυρα:

-Πράσινο φως για F-16, λύση στο θέμα των S-400 και –στο βάθος– επιστροφή στο πρόγραμμα F-35.

-Το αγκάθι των Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) και το μοντέλο «ευέλικτης ομοσπονδίας» που στηρίζουν οι ΗΠΑ στη Συρία, με κίνδυνο σοβαρής στρατιωτικής έντασης.

-Ο φόβος σύγκρουσης με μια διοίκηση Ντόναλντ Τραμπ που, όπως τονίζεται, δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει συντριπτική στρατιωτική ισχύ.

Με τόσες προσδοκίες από την Ουάσιγκτον και εξίσου σοβαρές ανησυχίες, δεν ήταν ρεαλιστικό –λέει ο αρθρογράφος– να περιμένει κανείς ότι η Άγκυρα θα συγκρουστεί με τις ΗΠΑ «για χάρη του Μαδούρο». Μπορεί η στάση αυτή να μοιάζει πολιτικά άπιστη, όμως κρίνεται αναγκαία υπό τις παρούσες συνθήκες και με γνώμονα τα εθνικά συμφέροντα της Τουρκίας.

Σφοδρή επίθεση κατά του Τούρκου Προέδρου Ταγίπ Ερτογάν εξαπέλυσε ο ηγέτης της τουρκικής αντιπολίτευσης Οζγκιούρ Οζέλ, με αφορμή φωτογραφία και τις εξελίξεις γύρω από τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Οζέλ υπενθυμίζει ότι ο Τούρκος πρόεδρος στο παρελθόν χαρακτήριζε τον Μαδούρο «αδελφό», τον στήριζε δημόσια και επικαλείτο τη μεταξύ τους φιλία, ακόμη και μετά από εκλογικές διαδικασίες στη Βενεζουέλα που, όπως σημειώνει, θεωρήθηκαν άδικες για τον λαό της χώρας.

Ο ηγέτης της αντιπολίτευσης κατηγορεί τον Ερντογάν ότι σήμερα σιωπά, ενώ –όπως αναφέρει– ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ «καταπάτησε το διεθνές δίκαιο» και συνέλαβε τον Μαδούρο μαζί με τη σύζυγό του, μεταφέροντάς τους εκτός Βενεζουέλας.

«Όταν έπρεπε να υπερασπιστείς τη δημοκρατία, υπερασπιζόσουν τον Μαδούρο. Τώρα που πρέπει να υπερασπιστείς την παγκόσμια τάξη, με τη σιωπή σου υπερασπίζεσαι το πραξικόπημα του Τραμπ σε μια άλλη χώρα», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Οζέλ, κατηγορώντας τον Τούρκο πρόεδρο ότι φοβάται τον Αμερικανό ομόλογό του.

Η παρέμβαση του αρχηγού της αντιπολίτευσης έρχεται σε μια περίοδο έντονων διεθνών αντιδράσεων για τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα και αναμένεται να προκαλέσει νέο κύκλο πολιτικής αντιπαράθεσης στο εσωτερικό της Τουρκίας.