Της Κορνηλίας Τσεβίκ Μπαϊβερτιάν

Στην Πόλη, ο γάμος δεν ήταν απλώς μια τελετή, αλλά η αρχή ενός ολόκληρου κύκλου ζωής. Από το δημαρχείο και το πάτημα στο πόδι, μέχρι το ρύζι στην εκκλησία, το μουχαλλεμπιτζίδικο και τη γέννηση των παιδιών, κάθε βήμα κουβαλούσε έθιμα και κοινωνικούς κανόνες που κράτησαν μια κοινότητα όρθια μέσα στον χρόνο.

Μέρος Γ΄

Αφού όλα προχωρούσαν ομαλά κι αποφασίζονταν για το επόμενο βήμα, οι νέοι αποτείνονταν στο δημαρχείο για τον πολιτικό γάμο. Αυτή ήταν μια τελείως τυπική διαδικασία για τους Ρωμιούς και για τις υπόλοιπες μειονότητες της Πόλης. (Ενώ εν αντιθέτως οι περισσότεροι Τούρκοι τελούσαν τον ‘πολιτικό’ τους στο evlendirme dairesi-ληξιαρχείο και σε περίπτωση που είχαν τις δυνατότητες δεξιωνόταν τους καλεσμένους έξω, σε κέντρο, ή σε εστιατόριο κ.λ.π) Στους τούρκικους γάμους αυτού του είδους, η νύφη ερχόταν ντυμένη το νυφικό της κι ο γαμπρός τα γαμπριάτικά του. Αυτοί που προτιμούσαν να συνδυάσουν το επίσημο μέρος του γάμου με την διασκέδαση, ανάλογα με τις οικονομικές τους δυνατότητες, έκαναν γάμο σε ξενοδοχείο ή σε κάποια αίθουσα νυχτερινού κέντρου αλλά με την παρουσία του επίσημου δημόσιου υπάλληλου-εκτελεστή του πολιτικού γάμου. Μετά τον πολιτικό γάμο, όπου υπέγραφε την ένωσή του το ζευγάρι, συνέχιζε η διασκέδαση. Ένα μικρό ποσοστό μελλόνυμφων θεωρούσαν την ευλογία ‘του ιμάμη’απαραίτητη και τελούσαν θρησκευτικό γάμο, πριν ή μετά τον επίσημο πολιτικό. (Ο θρησκευτικός γάμος γίνεται με τους αντικαταστάτες της νύφης και του γαμπρού -όχι των ίδιων αυτοπροσώπως-, και φυσικά με την παρουσία του ιμάμι, ο οποίος ευλογεί τον γάμο.)                                           

Η νύφη πατάει το πόδι του άντρα της

Κατά την τέλεση του πολιτικού γάμου, η νύφη συνηθίζεταινα πατάει δυνατά στο πόδι του άνδρα της, καθώς αυτός απαντά το ‘Ναι!’, στην ερώτηση που του απευθύνει ο υπάλληλος-τελευτής του γάμου: «Δέχεσαι να παντρευτείς την ‘τάδε’ και να μοιραστείς το υπόλοιπο της ζωής σου υπό κάθε περίσταση; στην αρρώστια, στην ανέχεια, και στην ευημερία;». Παρουσία των δυο μαρτύρων που εκπροσωπούν το ζευγάρι και υπογράφουν στο συμφωνητικό γάμου, επικυρώνεται ο δεσμός και ανακοινώνεται από τον τελευτήότι στο εξής ‘οι νέοι είναι παντρεμένοι’. Κατόπιν με την σειρά τους οι καλεσμένοι συγχαίρουν το ζευγάρι, το οποίο περιμένει πανέτοιμο να δεχθεί τα συγχαρίκια κάπου στο προαύλιο της αίθουσας, διότι ακολουθεί ο επόμενος γάμος και η αίθουσα ξαναγεμίζει με τους προσκεκλημένους. Πρέπει να προσθέσω ότι, στους γάμους όπου ο ένας από τους δύο νέους είναι Τούρκος ή Εβραίος συνήθως η νύφη ντύνεται το νυφικό της και δεν ακολουθεί ο εκκλησιασμός. Επίσης στους μεικτούς γάμους, κατά την πατριαρχική αντίληψη, η θρησκευτική τελετουργία του γάμου γίνεται σύμφωνα με το θρήσκευμα του άνδρα. (Σπάνιες ήταν και είναι οι περιπτώσεις όπου συνέβη το αντίθετο. Όπως, ακολουθούν το ίδιο πρότυπο και οι επόμενες τελετουργίες που αφορούν στην σχέση του ζευγαριού, με πρώτο και κυριότερο αυτό της βάπτισης των νεογέννητων). 

Και σε μουχαλλεμπιτζίδικο

Κατά την τέλεση του εκκλησιαστικού γάμου σύμφωνα με τις εθιμοτυπίες, μπορούσε να παραβρεθεί και ένας κληρικός ως εκπρόσωπος του θρησκεύματος της νύφης.) Αυτό που συνηθιζότανε κατόπιν του πολιτικού ήταν, να πηγαίνουν οικογενειακώς σε κάποιο εστιατόριο για να σηκώσουν οι καλεσμένοι τα ποτήρια τους ‘στην υγεία!’ των νεόνυμφων. Ή πιο απλά να μαζεύονται σε κάποιο μουχαλλεμπιτζίδικο (κατάστημα που φτιάχνει και πωλεί γαλακτοκομικά είδη) κατόπιν του πολιτικού γάμου, οι διακατεχόμενοι από νοσταλγική διάθεση, όπως συνηθιζόταν τα παλιά χρόνια.         

Εμπόδιο η στρατιωτική θητεία  γαμπρού

Εκτός από το επάγγελμα του άνδρα και το ζήτημα της στρατιωτικής θητείας ήταν ένας σοβαρός λόγος που μπορούσε να σταθεί εμπόδιο στον γάμο. Προτιμότερο ήταν ο υποψήφιος γαμπρός να έχει τακτοποιήσει τις υποχρεώσεις του. Για τις κοπέλες το θέμα των σπουδών τους κάποιες φορές στάθηκε εμπόδιο στην παντρειά. Η νεότερη γενεά όλο και με περισσότερη ελαστικότητα πλησίαζε στις αναγκαιότητες αυτές. Αυξήθηκαν τα παραδείγματα των κοριτσιών που αρραβωνισμένα ή παντρεμένα συνέχιζαν τις σπουδές τους. Είναι αξιοσημείωτο ότι παλαιότερα, τους καιρούς όπου τα κορίτσια παντρευόταν σε μικρότερη ηλικία, και τύγχαινε να σπουδάζουν στο λύκειο όντας αρραβωνιασμένα, έπρεπε ‘να παρατήσουν τις σπουδές τους’. Αν το παιρνε είδηση η διεύθυνση της σχολής -όσο κι αν αυτό ήταν μυστικό, κρυφό δεν έμενε-, υποχρεωνόταν η μαθήτρια να δώσει τέλος στην σχολική της ζωή.

Ιεροτελεστία εκκλησιαστική

Ο γάμος είχε κι έχει ιδιαίτερο τελετουργικό. Απαιτεί ‘ιεροτελεστία εκκλησιαστική’. Οι δεσποτικοί γάμοι στην ιεραρχία μοντέλων του γάμου κατείχαν και κατέχουν την πρώτη θέση. Είναι η ένδειξη οικονομικής ευμάρειας. Στους γάμους, την διακόσμηση της εκκλησίας αναλαμβάνει κάποιο διοργανωτικό γραφείο στο οποίο αποτείνονται το ζευγάρι και κανονίζονται όλες οι λεπτομέρειες σύμφωνα με τις επιθυμίες και τις οικονομικές  δυνατότητες των μελλόνυμφων. Ο κουμπάρος-η κουμπάρα σε συνεργασία με το ζευγάρι αναλαμβάνουν τον ρόλο του καθοδηγητή και μοιράζονται τα έξοδα που αντιστοιχούν στις υποχρεώσεις τους. Οι υποχρεώσεις αυτές πρέπει να έχουν θεσπιστεί από πριν σε συννενόηση με το ζευγάρι ή και τις οικογένειες του ζευγαριού, από τις δυο πλευρές.                          

Οι γάμοι μεταξύ των Ρωμιών, ακολουθούν τα κλασικά πρότυπα. Το σημαντικό αυτό γεγονός το ζουν έντονα, όχι μόνο οι μελλόνυμφοι και το συγγενικό περιβάλλον αλλά και η τοπική κοινωνία. Ακόμα και αυτοί που δεν είναι καλεσμένοι πηγαίνουν πολλές φορές να πάρουν μπομπονιέρες γάμου και να συγχαρούν τους μελλόνυμφους. 

Και ‘μικτοί γάμοι’

Η συρρίκνωση της ομογένειας όμως είχε και συνεχίζει να έχει επιπτώσεις σε όλη την υποδομή της κοινότητας. Η δημιουργία μιας νέας οικογένειας υπό την στέρηση ανθρώπινου παράγοντα είναι ευκολονόητο να έχει τις δυσκολίες της, με αποτέλεσμα οι νέοι να εγκλιματίζονται στον χώρο ‘των μικτών γάμων’. Ολοένα και περισσότεροι νέοι άρχισαν την εποχή αυτή να κάνουν προτιμήσεις στον χώρο ‘του άλλου’. Έτσι οι γάμοι με αλλογενείς ενώ παλαιότερα -πριν είκοσι με τριάντα χρόνια-, χαρακτηρίζονταν ως ‘γάμοι της ντροπής, πια άρχισαν να είναι κοινώς αποδεκτοί και πιο συχνοί. Ήδη οι παρέες των νέων ήταν και είναι κι αυτές μικτές από Αρμένιους, Καθολικούς, Τούρκους κι Εβραίους. Με αποτέλεσμα το έδαφος γνωριμιών να προκαλεί από μόνο του, την αφορμή. Όταν σταδιακάαντιλήφτηκαν και οι γονείς ότι η ρήση ‘παπούτσι από τον τόπο σου κι ας είναι μπαλωμένο’ αδυνατεί να πραγματοποιηθεί λόγω συγκυριών, δημιουργήθηκαν καινούργιες οικογένειες μικτών γάμων. Οι μεγάλοι προτιμούσαν τον δεσμό αυτού του είδους ‘τουλάχιστον με χριστιανούς’. Αυτοί που θεώρησαν ότι η νέα κατάσταση είναι σκληρή και ανυπόφορη και ότι είναι αδύνατο να συμβιβαστούν με τα νέα δεδομένα, επέλεξαν να εγκαταλείψουν την γενέτειρά τους. Είναι αξιοσημείωτο ότι το ρεύμα μετανάστευσης του ομογενούς στοιχείου στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, εκτός από το γενικό ζήτημα της πολιτικής και της οικονομικής κατάστασης της χώρας, είχε ως αιτία ‘και την λειψανδρεία’.      

Εξελληνισμός κοπέλλας

Οι νέοι που δεσμεύονταν με αλλογενείς κοπέλες και κυρίως με Τουρκάλες, επέμεναν στον εξελληνισμό της κοπέλας με ό,τι αυτό συνεπάγεται. (Βάπτιση και εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας της μελλόνυμφης κ.λ.π). Η αύξηση των μικτών γάμων δημιούργησε μια κατάσταση ‘αποδεκτικότητας’ από την κοινωνία με αποτέλεσμα να μην απομονώνονται τα μικτά ζευγάρια, αλλά να εντάσσονται ομαλώς στην κοινωνία.-Συγκριτικά με τους καιρούς όπου οι μικτοί γάμοι κατά κάποιο τρόπο καταδίκαζαν τα ζευγάρια σε απομόνωση.- Οι κοπέλες δε που παντρεύτηκαν αλλογενείς ήταν ‘υπαρκτές’και εν δράσει στα κοινοτικά. Στο πέρασμα του χρόνου φάνηκε ότι ο ιδανικός τρόπος για την επιβίωση των μικτώνγάμων ήταν η κοινώς παραδοχή της πολυπολιτισμικότητάςτους. Οι μικτοί γάμοι ασφαλώς είχαν και τα ευχάριστά τους: τους περισσότερους εορτασμούς, τα πολλά τραπεζώματα, την περισσή κοινωνικότητα, τις πολλές γλώσσες, την περισσή λειτουργικότητα (διακλάδωση της οικογένειας), και καθόλου μονοτονία. Αν κρίνουμε από το γεγονός ότι τα σόγια μας έφευγαν ολοένα στην Ελλάδα και μέναμε τρεις και κούκοι σεκάθε οικογένεια, οι μικτοί γάμοι ήταν ευεργετικοί από πλευράς της κοινωνικοποίησής μας. Μας άνοιγαν νέους ορίζοντες συνδιαλλαγής με την μεγάλη κοινωνία. Στις μέρες μας παρατηρείται το άνοιγμα της κλειστής κοινότητας των Ρωμιών προς την μεγάλη κι άρχουσα κοινωνία, και σε κάθε τομέα της ζωής. Σαφώς υπάρχουν και οι αρνητικές συνέπειες, αλλά όμως όπως σε κάθε ζώσα κοινωνία, οι συνέπειες αυτές και τα αίτια τους εντοπίζονται και καταπολεμούνται.                             

Γάμοι με Αντιοχείς Ορθοδόξους

Επίσης στις μέρες μας αξιοσημείωτο είναι ότι, -αν και ακόμα είναι λίγες σε αναλογία, δημιουργούνται σχέσεις γάμου μεταξύ των Αντιοχέων Ορθόδοξων και των Ρωμιών νέων. Η ελπιδοφόρα αυτή εξέλιξη επιβεβαιώνει και τα θετικά αποτελέσματα της ένταξης της αραβορθόδοξης κοινότητας στα εκπαιδευτήριά μας και στην κοινωνία μας, με αποτέλεσμα η επένδυση στο ανθρώπινο στοιχείο και δυναμικό να επιτυγχάνεται!

Ομαλώς εχόντων των πραγμάτων, η νύφη και ο γαμπρός ακολουθούν τα σκαλοπάτια της ευτυχίας, παρουσία όλων των προσκεκλημένων, συγγενών, φίλων και γνωστών τους στον ναό της ενορίας. Λόγω της συρρίκνωσης της ομογένειας, ο ναός αυτός προσδιορίζεται τις περισσότερες φορές από την πρακτική προσέλευσης των προσκεκλημένων. Αν είναι σε κεντρικό σημείο της Πόλης, ή αν είναι στην περιοχή όπου οι νέοι επενδύουν το σπιτικό τους κ.λ. Είναι έθιμο η νύφη να αργεί και η πομπή του γάμου με πρώτο τον γαμπρό να αναμένει στην είσοδο του ναού. Ένα δυνατό κορνάρισμα της νυφικής άμαξας που μεταφέρει την νύφη και την συνοδεία της, -συνήθως την κουμπάρα-, προειδοποιεί την έλευση της νύφης.

Ρύζι και γρόσια

Το ρύζι, τα μαδημένα άνθη και τα λεφτά (ψιλά γρόσια συμβολικά), σύμφωνα με τα χριστιανικά ήθη κι έθιμα ήταν και είναι το μπερεκέτι, το γούρι και συνηθίζεται από τουςκαλεσμένους να τα σκορπούν πάνω τους κατά το πέρασμα του ζευγαριού στον κυρίως ναό. Κατά το ‘εις Αγία χόρευε’επίσης καθώς το ζευγάρι κάνει τον γύρω του, οι καλεσμένοι συνεχίζουν να ρίχνουν τα ρύζια. Όταν τελειώσει η ακολουθία του γάμου, οι νεόνυμφοι, οι γονείς τους, οι κουμπάροι και τα πρώτα συγγενικά παίρνουν την σειρά τους κάπου σε ένα σημείο προς την είσοδο του ναού για ναδεχθούν τα συγχαρίκια. Για όσους θέλουν να προσφέρουν τα δώρα-κοσμήματα στο ζευγάρι, είναι η πιο κατάλληλη στιγμή. Οι καλεσμένοι παίρνουν την μπομπονιέρα τους ως αντίδωρο σε ανάμνηση της ημέρας και περιμένουν στον κήπο της εκκλησίας να ξεπροβοδήσουν το ευτυχές ζευγάρι προς τον ανθόσπαρτο βίο. Εντός του ναού ακολουθεί η φωτογράφιση με τα συγγενικά της νύφης και του γαμπρού. Αφού οι νεόνυμφοι διαβαίνουν την πόρτα του ναού, η νύφη πετάει την ανθοδέσμη της για να την πιάσει μια από τις ανύπαντρες φίλες της-οιωνός ότι θα παντρευτεί σύντομα, και κατόπιν οι νεόνυμφοι φεύγουν με το νυφικό αμάξι. Συνηθίζεται επίσης η νύφη να καταγράφει τα ονόματα των φιλενάδων της κάτω στον πάτο της νυφικής γόβας. Σύμφωνα με το έθιμο, ‘όποιας όνομα σβηστεί πρώτο στην συνέχεια παντρεύεται πρώτη’. 

Μετά τον ναό στον φωτογράφο

Συνήθως την εποχή του ’70 κι ’80, για τους νεόνυμφους η αμέσως μετά διεύθυνση από αυτήν του ναού, ήταν του φωτογράφου, για την φωτογραφία γάμου τραβηγμένη από επαγγελματία φωτογράφο σε στούντιο. Ο γάμος της κακότυχης Πριγκίπισσα Νταϊάνας το ’81 ήταν το γεγονός του έτους. Την μετάδοση της τελετής του γάμου την παρακολούθησε συγχρόνως στην τηλεόραση όλη η υφήλιος. Το νυφικό, το βέλος και το μαλλί της πριγκίπισσας παρέμειναν πρότυπο κάθε μελλόνυμφης για πάρα πολλά χρόνια.

Κατά τους γάμους των ημερών μας, λίγο πολύ ακολουθείται ακόμα όλο αυτό το τελετουργικό. Κάποιες μικρο-τροποποιήσεις κι αν γίνονται, αντιμετωπίζονται με σύνεση και με την πεποίθηση ότι ‘Οι εξαιρέσεις δεν χαλνούν τον νόμο!’

Στους γάμους με αλλογενείς, όταν ο γαμπρός τυγχαίνει να είναι καθολικός ή Αρμένιος, στην εκκλησιαστική τελετή προστίθεται ο μαγικός ήχος του αρμονίου και της πολυφωνικής χορωδίας.

Φάκελα με λεφτά στα παιδιά

Ένα έθιμο γάμου επίσης είναι, οι περαστικοί στις γειτονιές και τα παιδιά ‘να κόβουν το δρόμο της νυφάμαξας’, καθώς αυτή πορεύεται. Για τις περιπτώσεις αυτές, -μπορεί να τύχει δύο, τρεις και τέσσερις φορές-, ο γαμπρός εξασφαλίζει από πριν φάκελα με λεφτά τα οποία μοιράζει. Έτσι ο ανθρώπινος φράχτης σκορπάει κι ανοίγει ο δρόμος της άμαξας. Αν επρόκειτο να ακολουθήσει η ‘γαμήλια δεξίωση’, αυτό ήδη διευκρινίζεται στις προσκλήσεις και τότε οι καλεσμένοι φεύγουν από τον ναό για τον χώρο της δεξίωσης. Σε κάποιους γάμους συνηθίζεται όλοι οι παρευρισκόμενοι στην ιερά τελετή να παραστούν και στην δεξίωση. Σε κάποιους γάμους όμως καλούνται στην δεξίωση, ‘οι πιο κοντινοί’. (Οι κοντινοί συγγενείς και οι πολύ φίλοι του ζευγαριού.)

Μήνας του μέλιτος και επισκέπτες

Το αμέσως μετά στάδιο από τον γάμο, είναι ‘το ταξίδι του μέλιτος’. Βεβαίως όλα αυτά, απαιτούν κάποιο σεβαστό κόστος και γι αυτό τον λόγο ενώ ‘ο γάμος είναι του γαμπρού’κατά την παραδοσιακή εθιμοτυπία, στις μέρες μας συμβάλλουν στα έξοδα του γάμου και οι δυό πλευρές. (Είναι γεγονός ότι πολλές φορές το διάστημα προετοιμασίας του γάμου δημιουργούνται παρεξηγήσεις μεταξύ των συγγενών, της νύφης και του γαμπρού. Το άγχος και οι παρεξηγήσεις μαζί δυσχεραίνουν την κατάσταση και ο γάμος από ένα ευχάριστο βίωμα μεταμορφώνεται σε δυσάρεστο.) Μεγάλο ποσοστό των παντρεμένων αναπολώντας τις μέρες του γάμου τους θυμούνται το στρες που έζησαν. Οι μελλόνυμφες θυμούνται πώς αδυνάτησαν κατά τιςπροετοιμασίες με αποτέλεσμα να πλέουν μέσα στο νυφικότους.          

Μετά τον μήνα του μέλιτος οι νιόπαντροι δέχονται τους πρώτους επισκέπτες τους. Κι αυτή η περίοδος για τα περισσότερα ζευγάρια ήταν και είναι επίσης κουραστική. Διότι στις επισκέψεις αυτές δοκιμάζονται τα πάντα. Το νοικοκυριό και η μαγειρική ικανότητα της νύφης, η προσφορά του οικοδεσπότη στην οικογενειακή ζωή κ.λ. 

Έτσι, ακολουθώντας μια ατέλειωτη σειρά υποχρεώσεων οι νέοι συνυπογράφουν την ένωσή τους επισήμως με την ευχή των γονέων τους και την ευλογία της εκκλησίας.   

Ντεμοντέ το προξενιό

‘Το προξενιό’, ή ‘το συνοικέσιο’ δηλ. η μεσολάβηση κάποιων για την δημιουργία της νέας οικογένειας θεωρήθηκε ‘ντεμοντέ’. Υπήρξαν όμως ακόμα νέοι την εποχή αυτή οι οποίοι παντρεύτηκαν με προξενιό και μάλιστα κάνοντας ευτυχείς γάμους. Οι γάμοι με συνοικέσιο παλαιότερα τελούνταν βάσει προικοσύμφωνου. Στο προικοσύμφωνο αποφασιζόταν για τα αγαθά προικός τα οποία όφειλαν να προσφέρουν οι μελλόνυμφοι ο ένας στον άλλον ή θα πρόσθεταν στην κοινή περιουσία όπου θα οικοδομούσαν με τον γάμο τους. Στις εύπορες οικογένειες το ακίνητο (το τράχωμα), αποτελούσε όρο του συμφώνου της οικογένειαςτης νύμφης κι αν δεν εξασφαλίζονταν, το συνοικέσιο μπορούσε ακόμα και να χαλάσει. Είχε την έννοια ‘άνεσης’που προσφερόταν από την οικογένεια της μελλόνυμφης κι αφορούσε στην μελλοντική ευημερία της. 

Οι παράνομες σχέσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών και οι παράλληλοι βίοι των παντρεμένων, θεωρήθηκαν ντροπή με αποτέλεσμα να στιγματίζονται τα άτομα που επιχείρησαν τις σχέσεις τέτοιου είδους. Η πατριαρχική κοινωνία των Τούρκων αλλά και των Ρωμιών αντιμετώπιζε αυστηρά, ιδίως την ‘γυναίκα’ που έμπαινε στη δοκιμασία αυτή.       

Μετά τον γάμο το παιδί

Ο κύκλος της ζωής των χριστιανών μετά τον γάμο συνεχίζεται με την ‘γέννηση’. Η γέννηση του μωρού είναι από τα σημαντικότερα γεγονότα στην ζωή των νιόπαντρων και ίσως το σημαντικότερο. Η γέννα εξασφαλίζει την φυσική διαιώνιση του είδους και την διαδοχή των γενεών. 

Στην Πόλη, κατά την δεκαετία του ’70 η οικογένεια ως βασικό κύτταρο της κοινωνίας ανεξαρτοποιήθηκε. Οι άνθρωποι της μεσαίας τάξης, προτίμησαν να δημιουργήσουν τον ‘οίκο’ τους ως ζευγάρια, ανεξάρτητα από τα υπόλοιπα μέλη της οικογενείας, -τις γιαγιάδες και τους παππούδες-, και να ζήσουν μαζί με τα παιδιά που γεννούσανε. Δεν ήταν κατανοητό να μην επιθυμούν παιδιά οι παντρεμένοι. Μάλιστα από τα πρώτα χρόνια του γάμου τους είχαν τις προσοχές πάνω τους. Για το ‘πότε θα ανακοινώσουν την γέννηση του νέου στελέχους’. Όταν αργούσε το νέο της εγκυμοσύνης της νιόνυμφης, άρχιζαν και τα κουτσομπολιά γύρω από το όνομα της οικογενείας. Αν το ζευγάρι παρέμενε άτεκνο για πολλά χρόνια δεχότανε επικρίσεις επιβαρυντικές. Η οικογένεια, δεν θεωρείτο οικογένεια χωρίς παιδιά.

Στα φαρμακεία δεν υπήρχε το γνωστό τεστ εγκυμοσύνης των ημερών μας, όπου η εγκυμονούσα αμέσως μάθαινε το αποτέλεσμα. Τα τεστ εγκυμοσύνης που εφαρμοζόταν την εποχή αυτή βασιζόταν σε βατράχους κι η διάγνωση στο εργαστήριο έπαιρνε μέρες. Ήταν ντροπή να ανακοινώνεται το χαρμόσυνο γεγονός της εγκυμοσύνης στο κοινό. Το γνώριζαν μονάχα ο υποψήφιος πατέρας και οι κοντινοί συγγενείς.  Ένα άλλο γνώρισμα της εποχής αυτής ήταν ότι ποτέ δεν γινόταν λόγος για την περίοδο της γυναίκας μπροστά σε άλλους και ιδίως σε άνδρες της οικογενείας. Γενικώς τα θέματα αυτά είχαν σχέση με την ‘σεξουαλική παιδεία’ για την οποία τον καιρό αυτό λόγος δεν γινότανε.          

Προλήψεις και έθιμα 

Πριν και μετά το τοκετό, αναφέρονται διάφορες προλήψεις κι έθιμα για την εγκυμονούσα, η οποία έπρεπε κατ’αρχάς να είναι προσεκτική σε όλα. Έπρεπε να εκπληρώνετε η κάθε γευστική της επιθυμία, γιατί διαφορετικά θα μπορούσε να αποβάλλει το παιδί της. Δεν έπρεπε να συμμετέχει σε κηδείες μέχρι να σαραντήσει. Διότι οι έντονες συγκινήσεις ίσως θα επηρεάσουν την εγκυμοσύνη της ή θα σταματήσουντο γάλα της. Ο θηλασμός ήταν σημαντική προϋπόθεση για την υγεία του μωρού. Υπήρχε η πρόληψη ότι αν η έγκυος έχει διάθεση στα γλυκά ή έχει καθαρό πρόσωπο και προεξέχουσα κοιλιά θα κάνει αγόρι, αν θέλει ξινά ή έχει πανάδες στο πρόσωπο θα γεννήσει κορίτσι. -Δεν υπήρχε το υπερηχογράφημα για να διαπιστωθεί το γένος του μωρού, αν θα ήταν αγόρι ή κορίτσι.- Όταν ήταν σίγουρος ο τοκετός, άρχιζαν και οι ετοιμασίες της προίκας του μωρού. Η κούνια, το κρεβάτι, τα ρουχαλάκια του, τα σκεύη του, τα έπιπλα του δωματίου του κ.λ. -Αξιοσημείωτο είναι ότι, μόλις, κατά το τέλος του ’70, όταν αυξήθηκαν οι πολυκατοικίες άρχισαν οι γονείς να φροντίζουν το ιδιαίτερο δωμάτιο του νεογέννητου. Σε περίπτωση που δεν υπήρχε το ιδιαίτερο δωμάτιο, οι γονείς φρόντιζαν για το κρεβάτι του μωρού στο υπνοδωμάτιό τους.- Φίλοι και φίλες όταν μάθαιναν για το χαρμόσυνο γεγονός, προσκόμιζαν τα δώρα τους. Τα δώρα που συνηθιζόταν κατά την επίσκεψη νεογέννητου ήταν τα χρυσά σταυρουδάκια και τα ματάκια, τα περασμένα σε φιογκάτες παραμάνες σε ανάλογο χρώμα με το φύλλο του μωρού.      Τα τελευταία χρόνια κατά το τέλος της εγκυμοσύνης ένα ξενόφερτο έθιμο, το baby shower, έκανε την εμφανισή του και μοιάζει να έχει για τα καλάεπικρατήσει. Είναι, το πάρτυ που διοργανώνουν οι φίλοι και κοντινοί συγγενείς για να γιορτάσουν τον ερχομό του νεογέννητου. Στολίζεται ο χώρος της συνάντησης, εξασφαλίζονται τα κεράσματα, προσφέρονται τα δώρα στην μέλλουσα μαμά και στο μωρό της και διασκεδάζουν όλοι με χαρά. 

Προτίμησαν καισαρική τομή

Η εγκυμονούσα από τον πρώτο μήνα της εγκυμοσύνης επιλέγει τον ιατρό της, ο οποίος έως τον τοκετόπαρακολουθεί τακτικά την ίδια και την εξέλιξη του εμβρύου. Σύμφωνα με τις οδηγίες του ιατρού αποφασίζεται ο τρόπος της γέννας, αν θα είναι δηλ.φυσιολογικός ή με καισαρική τομή. Συνήθως την προτίμηση του ιατρού ως πρός την κατεύθυνση που θα ακολουθηθεί την προσδιορίζει η μόδα της ιατρικής επιστήμης. Τις δεκαετίες του ’70 κι ’80 στην Τουρκία από τους ιατρούς προτιμήθηκε η φυσιολογική γέννα. Μετά το ’90 ιδίως οι ιατροί της αμερικανικής εκόλ-σχολής, προτίμησαν την καισαρική τομή. Οι εγκυμονούσες υπάκουσαν πιστά και λίγο τυφλά στην προτροπή των ιατρών τους, γιατί τις κάλυπτε από κάθε πλευρά η ιδέα ότι θα πήγαιναν στην γέννα πανέτοιμες, ντυμένες τα αγαπημένα τους νυχτικά και περιποιημένες από την κορυφή έως τα νύχια. Και το σημαντικότερο, ότι θα γεννούσαν ανώδυνα. Στους μοντέρνους καιρούς άρχισαν και οι υποψήφιοι μπαμπάδες να παίρνουν ενεργό ρόλο στον τοκετό. Σε περίπτωση διανυχτέρευσης με την λεχώνα στο νοσοκομείο, ο σύζυγος μετά χαράς αναλαμβάνει τον ρόλο της κοντινής συγγενούς, προσφέροντας την φροντίδα του στην λεχώνα και στο νεογέννητο. Επίσης πολλοί μπαμπάδες στις μέρες μας, επιθυμούν να παραβρεθούν στο μαιευτήριο κατά την ώρα γέννας του μωρού τους, βιντεοσκοπώντας και φωτογραφίζοντας τον ερχομό του.    

‘Τα βαφτίσια’, ήταν και είναι ένα από τα σημαντικά κεφάλαια στη ζωή μικρών και μεγάλων. Οι γονείς και οι γιαγιάδες-παππούδες μετά την γέννηση του νέου μέλους της οικογενείας κι αφού συμπλήρωνε σχεδόν τον πρώτο του χρόνο το νεογέννητο, άρχιζαν τις προετοιμασίες της βάφτισης του μωρού. Με την βάφτιση κάνουμε τα εισόδια μας στην χριστιανική θρησκεία παίρνοντας το όνομα που θα μας δώσει ο νονός, η νονά. Επειδή κατά την τελετή τηςβάφτιστης το μωρό μυρώνεται, αυτό που επιβάλλεται απότην εκκλησία μας είναι να βαφτίζεται πριν ορθοπατήσει. Δηλ. ηλικιακά να βρίσκεται στην περίοδο πριν το περπάτημα. Το όνομα του μωρού σύμφωνα με την εθιμοτυπία της βάπτισης το προσδιορίζει ο νονός, η νονά. Αν ο νονός είναι συμβατός,το όνομα καθορίζεται σε συνεννόηση με τους γονείς, την μαμά και τον μπαμπά. Στις μέρες μας όπως σε όλες τις εθιμοτυπίες και στο θέμα της βάπτισης βλέπουμε να δρομολογούνται τα πράγματα ανάλογα με τις διαθέσεις των νέων για τους οποίους στο πρώτο πλάνο είναι η κυριότητα και ακεραιότητα της οικογένειας τους

Ο χρυσός σταυρός του νονού

και των αποφάσεών τους. Έτσι ενώ παλαιότερα κατά την πατριαρχική αντίληψη διδόταν στο νεογέννητο το όνομα της γιαγιάς -αν είναι κορίτσι-, ή το όνομα του παππού -αν είναι αγόρι, τώρα πια δίνεται κάποιο όνομα τελείως νέο σύμφωνα με τις προτιμήσεις των γονιών. Μερικές φορές η κατάσταση αυτή δημιουργεί δυσαρέσκειες μεταξύ των συγγενών, εάν αυτοί έχουν δική τους προτίμηση για το όνομα που θα δοθεί.Υπάρχουν και οι κλασικοί που ακολουθούν το πατροπαράδοτο. Ή αυτοί που δίνουν δυο ονόματα ξεχωριστά στο βαφτιζόμενο, ένα δικό τους κι ένα σύμφωνα με την επιθυμία των συγγενών. Η βάφτιση τελείται στην εκκλησία και τις ετοιμασίες της διοργάνωσης τις αναλαμβάνει κάποιο γραφείο τελετών το οποίο κινείται σύμφωνα με την επιθυμία και τις επιλογές των γονιών του βαφτιζόμενου αλλά και του νονού του.  Ακόμα μέχρι σήμερα οι υποχρεώσεις του νονού στην σύμπραξη της βάφτισης είναι ίδιες και δεν αλλάζουν, όπως κι αυτές του κουμπάρου. Δηλ., τα κουφέτα της βάφτισης, οι λαμπάδες, τα ρουχαλάκια του μωρού, ο στολισμός τηςεκκλησίας, είναι ζητήματα που αφορούνε στον νονό. Ως αντίδωρο της βάφτισης και σε ανάμνηση της ημέρας, οι γονείς προσφέρουν κι αυτοί τα δώρα τους στο νονό.

Συνήθως ακολουθεί δεξίωση προς τους καλεσμένους στην αίθουσα ή στον κήπο της εκκλησίας. Την πρώτη Τρίτη που ακολουθεί μετά την βάφτιση γίνεται το απόλουσμα. Το απόλουσμα-ή ξελάδωμα από την εκκλησία είναι άκρως απαραίτητο και ολοκληρώνει το μυστήριο της βάφτισης. Κατά το ξελάδωμα η νονά πλένει το παιδί και το ντύνει με τα καινούρια ρούχα. Ο σκοπός εδώ είναι να μην μείνει το μωρό μυρωμένο. (Σύμφωνα με το έθιμο, τα βαφτιστικά ρούχα, τα λαδόπανα και οι πετσέτες πλένονται στην θάλασσα ή στον ποταμό, για να μην πέσει το αγιασμένο λάδι και το μύρο στην αποχέτευση.) Παλαιότερα οι κοντινοί συγγενείς του νεοφώτιστου έριχναν και χρυσά νομίσματα στο νερό του μπάνιου του μωρού. Κατά την ορθόδοξη εκκλησία ο νονός ή η νονά ως πνευματικοί γονείς δεν επιτρέπεται να βαφτίσουν παιδιά διαφορετικού φύλου. Γιατί τα παιδιά αυτά θεωρούνται αδέρφια και η εκκλησία απαγορεύει την τέλεση γάμου μεταξύ τους.

Η υπογονιμότητα, θεωρήθηκε ντροπή τις δεκετίες αυτές. Συνήθως στιγματιζόταν η γυναίκα ως υπεύθυνη από τους μεγάλους της οικογενείας κι ας μην έφταιγε τις περισσότερες φορές. Αργότερα, στα πρόθυρα του 2000 οι εξωσωματικές γονιμοποιήσεις έγιναν στα κρυφά και αποφασίζονταν με μυστικότητα. Ανακοινώνονταν μόσο στους στενούς φίλους και τους συγγενείς. Αν η μάνα γεννούσα δίδυμα το γεγονός αντιμετωπίζονταν με περιέργεια από τους τριγυρνούς οι οποίοι έριχναν βλέμματα με νόημα μέχρι να συγχωνευτεί η κατάσταση.     

Της Κορνηλίας Τσεβίκ Μπαϊβερτιάν

Β’ Μέρος

Στις δεκαετίες που πέρασαν, ο αρραβώνας στην Πόλη δεν ήταν μια απλή υπόσχεση αγάπης, αλλά ένα μεγάλο κοινωνικό γεγονός που ένωνε οικογένειες, συγγενείς και φίλους. Από τις αίθουσες των ενοριών έως τα σπίτια των κοριτσιών, με βέρες στο αριστερό χέρι, λεμονάδα, μουσική και ευχές για «καλά τέλη», οι ρωμαίικοι αρραβώνες σφράγιζαν την αρχή μιας κοινής ζωής σε μια κοινότητα που ήξερε να γιορτάζει τη συνέχεια και την ελπίδα.

Στη Πόλη το δεύτερο επίσημο στάδιο της σχέσης μεταξύ δύο νέων ήταν ο αρραβώνας ήταν ‘ο αρραβώνας’. Ο κύκλος συμμετοχής των συγγενών και φίλων στον αρραβώνα, διευρυνότανε. Ο αρραβώνας παρείχε στους νέους την δυνατότητα να γνωρίσουν καλύτερα ο ένας τον άλλον προτού κάνουν το επίσημο βήμα προς την συζυγική ζωή. Το χρονικό διάστημα από την ημερομηνία του αρραβώνα έως την μέρα του εκκλησιαστικού γάμου το ποσδιόριζαν παράγοντες, όπως: η σχέση, η ηλικία, οι σπουδές -αν σπούδαζαν οι νέοι-, και η οικονομική τους κατάσταση.Μερικές φορές ο γάμος μπορούσε να αργήσει τέσσερα με πέντε χρόνια, κάποιες φορές σε οκτώ με δώδεκα μήνες το ζευγάρι ανακοίνωνε την ημέρα του γάμου. Οι οικογένειες των μελλόνυμφων και από τις δύο πλευρές είχαν σημαντικό ρόλο στην όλη πορεία. Με την υλική και ηθική τους συμβολήκαι στάση τους επηρέαζαν πολλά πράγματα. 

Η οικογένεια κοριτσιού αναλάμβανε την τελετή

Η τελετή του αρραβώνα απαιτούσε χώρο και τρόπο. Ο συνηθέστερος τρόπος της τελετής ήταν να ενοικιάζεται κάποιος χώρος, μια αίθουσα. Την εκτέλεση και τη διοργάνωση αλλά και τα έξοδα του αρραβώνα την αναλάμβανε η οικογένεια του κοριτσιού. (Σήμερα για όλα αυτά οι δυο πλευρές μοιράζονται τις υποχρεώσεις που προκύπτουν.) Αν από κοινού αποφάσιζαν να αποφύγουν τα έξοδα, η τελετή συννενοημένα γινόταν ‘εν μέσω κύκλω’, στο σπίτι του κοριτσιού. Αν αποφασίζονταν να γίνει έξω, ανάλογα με την οικονομική κατάσταση της οικογένειας της μελλόνυμφης, νοικιάζονταν η αίθουσα της εκκλησίας της ενορίας, ή η αίθουσα κάποιου πολυτελές εστιατορίου, ή ξενοδοχείου. Όλοι όσοι ανήκουμε στην γενεά αυτή, σίγουρα θα έχουμε πολλές φωτογραφίες στα οικογενειακά μας άλμπουμ να απαθανατίζουν την ημέρα του αρραβώνα των μεγάλων αδελφών ή κάποιων ξαδέλφων μας σε κοινοτική αίθουσα της ενορίας μας. 

Προσκλητήριο στα ελληνικά και τα τουρκικά

Το αγγελτήριο του αρραβώνα που τελούνταν στην αίθουσα όφειλε να προσκαλεί τους καλεσμένους με πρόσκληση-προσκλητήριο. Το προσκλητήριο αυτό τις περισσότερες φορές ήταν δίγλωσσο, στην ελληνική και την τουρκική γλώσσα, για λόγους πρακτικούς. -Στις μέρες μας αυτό που συνηθίζεται περισσότερο είναι η δημοσίευση της γενικής πρόσκλησης, μέσω του ομόγλωσσου τύπου, στην Απογευματινή και στην Ηχώ.-  Στους αρραβώνες αυτού του είδους, αφού γέμιζε η αίθουσα από τους προσκεκλημένους, ξεκινούσε η τελετή. 

Βέρα αρραβώνα στο αριστερό, γάμου στο δεξί

Κάποιος ιερέας, συνήθως ο παπάς ή ο δεσπότης της ενορίας ευλογούσε τον αρραβώνα των νέων, φορώντας τους τις βέρες του αρραβώνα στον παράμεσο του αριστερού χεριού. (Οι Ρωμιοί ορθόδοξοι φορούν την βέρα του αρραβώνα στο αριστερό χέρι, και του γάμου στο δεξί, ενώ αντιθέτως οι Αρμένιοι, οι καθολικοί και οι Τούρκοι φορούν την βέρα του γάμου στο αριστερό τους χέρι, κατά την δυτικοευρωπαϊκή συνήθεια.) Ακολουθούσαν τα συγχαρίκια όπου στο σημείο αυτό οι γονείς των νέων και τα πρώτα συγγενικά πρόσφεραν τα πολύτιμα δώρα τους. -Συνήθως κάποιο κόσμημα από χρυσό ή διαμαντόπετρες-. Κατόπιν οι νέοι γύριζαν ένα ένα όλα τα τραπέζια να χαιρετήσουν και να ευχαριστήσουν για την προσέλευσή τους, τους καλεσμένους και να δεχθούν τα δώρα τους. Στην συνέχεια άρχιζε το γλέντι.                                                                             

Μπατονσαλέ και λεμονάδα στο μενού

Κάποιο συγκρότημα ή κάποιος ντι τζεϊ, αναλάμβανε την ρύθμιση της μουσικής καθ’ όλη την διάρκεια της τελετής. Φούντωνε ο χορός όπου οι μελλόνυμφοι και οι φίλοι τους είχαν τον πρώτο ρόλο, οι δε μεσήλικες ακολουθούσαν και οι γεροντότεροι παρατηρούσαν. Στο μενού των κερασμάτων απαραίτητα ήταν τα μπατονσαλέ και η λεμονάδα. Ακολουθούσε η κοπή της τούρτας των αρραβώνων την οποία έκοβε η νιόνυμφη  δίνοντας την πρώτη πιρουνιά στον αγαπημένο της. Στην συνέχεια της πρόσφερε κι αυτός την δική του. Μυριάδες φωτογραφίες αρραβώνων σφραγίζουν την ρομαντική αυτή στιγμή, αλλά και του χορού των μελλόνυμφων, σε μουσική υπόκρουση της πιο ρομαντικής μελωδίας της κάθε εποχής. Κατά τις δεκαετίες αυτές προτιμήθηκε το love story. 

Καλεσμένοι εύχομαι ‘τα καλά τέλη’

Το γλέντι κρατούσε έως το βράδυ, -γιατί οι αρραβώνες που είχαν το κόντεξ που περιγράφεται ήταν συνήθως απογευματινοί-, μέχρι που οι καλεσμένοι ευχόμενοι όλοι με την σειρά τους ‘τα καλά τέλη’ στους ευτυχείς νέους και τους πανευτυχείς γονείς τους ελάμβαναν την μπομπονιέρα του αρραβώνα σε ανάμνηση της ημέρας, εγκαταλείποντας την αίθουσα όλο χαρά κι ενθουσιασμό, γιατί παραβρέθηκαν μάρτυρες ενός χαρμόσυνου γεγονότος που μέρα με την ημέρα λόγω της συρρίκνωσης των ομογενών σπάνιζε. 

(Αύριο το Γ΄ Μέρος)

Της Κορνηλίας Τσεβίκ Μπαϊβερτιάν

Από τα ραβασάκια και τα κρυφά ραντεβού της Πόλης, μέχρι τον λόγο, τον αρραβώνα και τον γάμο, ένα ταξίδι μνήμης στα ήθη που μας κράτησαν όρθιους.

Τα ήθη κι έθιμά μας, οι παραδόσεις μας σε ποικίλες εκφάνσεις, -ιστορικές, θρησκευτικές, λαϊκές, οικογενειακές-, είναι ριζωμένες στην ψυχή των ανθρώπων μας, αποτελώντας το βάθρο της ιστορικής μνήμης της μειονοτικής μας παρουσίας και γι αυτό πρέπει να φυλάγονται και να μεταδίδονται ως πολύτιμη κληρονομιά από τους προγενέστερους στους μεταγενέστερους. Στο πέρασμα των χρόνων καθώς αλλοιώνονται κάποιες αξίες μπροστά στα μεγάλα ρεύματα της αλλαγής και της σύγκρουσης των πολιτισμών, οι άνθρωποι της Πόλης, με τα νύχια και τα δόντια διαφυλάττουμε τις ρίζες μας, την ελληνοχρηστιανική μας ταυτότητα ως άτομα και ως κοινωνία.  Οι εκδηλώσεις παρουσίας μας ως λαού, τα έθιμά μας από την γέννηση έως την ανάσταση, αποτελούν υπαρξιακά μας κομμάτια στο πέρασμά μας από την γεωγραφία αυτού του τόπου. ‘Ο γάμος, η βάπτιση, η κηδεία’ και η ιεροτελεστία που ακολουθείται, σηματοδοτούν το «παρόν» μας κι έχουν αξία υψίστης ζωτικής σημασίας και προτεραιότητας για τους ανθρώπους μας.    

Ο λόγος του μπαμπά..

Ο γάμος είναι η ‘ιερή ένωση’ των δυο ανθρώπων μεταξύ τους κι ευλογείται. Κομίζει ευτυχία και χαρά στην στενή και ευρύτερη οικογένεια. Οι γάμοι μας εκτελέστηκαν πάππων προσπάππων βάσει ίδιων προτύπων κι εθίμων, πάντα με μια νότα εκσυγχρονισμού. Η επικρατέστερη ‘πατριαρχική αντίληψη’ σαφώς επιδρούσε και σε αυτό το κομμάτι της ζωής μας. Με αποτέλεσμα ο λόγος του μπαμπά, του αδερφού, του άνδρα, του ιερέα, να είναι καθοριστικός.

Πώς φλερτάραμε, πώς επισημοποιήσαμε τις σχέσεις μας, με ποιό τρόπο εκτελέστηκαν οι αρραβώνες και οι γάμοι μαςκατά τις δεκαετίες του ’70 κι ’80;          

Τα σχολεία, οι σύνδεσμοι και οι σύλλογοι, οι κοινοί χώροι -όπως οι γειτονιές- στο άστυ και τα νησιά, είναι το έδαφος συνάντησης των νέων μας. Εδώ σμίγουν οι άνθρωποι και συνοδοιπορώντας ολοκληρώνουν τα μεγάλα κεφάλαια της ζωής τους. Τα από κοινού βιώματα και οι δεσμοί φιλίας, φέρνουν κοντά τους νέους που με την αφύπνηση διαρκούς αναζήτησης για το άλλο τους μισό εγκλιματίζονται στον συναισθηματικό τους κόσμο. 

Μόνο με ραβασάκια…

Είναι γεγονός ότι οι νέοι μας λόγω του διαχωρισμού των σχολείων μας σε παρθεναγωγεία και αρρεναγωγεία, έζησαν την εφηβεία και την πρώτη νιότη τους διερευνώντας το άλλο φύλο, εξ αποστάσεως. Οι σύλλογοι και οι συλλογικές δραστηριότητες προσέφεραν ευκαιρίες αλληλογνωριμίας των νέων κι από πιο κοντά. Οι σχέσεις αυτές συνέχιζαν σιωπηλά κι αθόρυβα. Τα χρόνια όπου δεν υπήρχαν -ούτε κατά διάνοια- τα κινητά τηλέφωνα, μονάχα ‘τα ραβασάκια’ και οι μεσολαβητές συνεννόησης διενεργούσαν καταλυτικά στην επικοινωνία. 

Κρυφές συναντήσεις μετά το σχολείο

Οι κρυφές συναντήσεις τα απογεύματα κατά την έξοδο από το σχολείο έχουν αφήσει εποχή. Η αναμονή των Ζωγραφειωτών τις φίλες τους τις Ζαππίδες ή τις Κενρικειάδες στην Σιράσελβιλερ ή στον αυλόγυρο της Αγίας Τριάδας, αλλά και αντίστοιχα των Μεγαλοσχολιτών τις Ιωακειμειάδες στα σκαλάκια του Φαναριού, είναι από τα εύθυμα πλάνα της νιότης μας που πάντα αναφέρονται στις κουβέντες περί σχολικής ζωής. Τα επακόλουθα εκτυλίσσονταν στους κόλπους των νησιών το καλοκαίρι. Είναι αξιοσημείωτο ότι τα περισσότερα φλερτ του καλοκαιριού στα νησιά, είχαν το ‘ευτυχές τέλος’ στην εκκλησία.        Όταν οι δύο νέοι αρέσκονταν μεταξύ τουςπροχωρούσαν στο αμέσως επόμενο στάδιο. Η ένωση τους δρομολογούνταν σύμφωνα με το οικογενειακό προφίλ στο οποίο ανήκανε. Συνήθως στα ζητήματα αυτά την βαρύτητα είχε η οικογένεια του κοριτσιού. Κατά την περίοδο όπου γίνεται η αναφορά, οι νέοι είχαμε περισσότερες ελευθερίεςκι ευκαιρίες. Είχαμε γνώμη και λόγο σχετικά με ό,τι αφορούσε την δημιουργία της οικογενείας μας. Οιελευθερίες μας στις προτιμήσεις μας αυξήθηκαν συν τω χρόνω.                             

Από το χθες στο σήμερα

Ενώ η μια προηγούμενη γενεά βίωσε το φλέρτ -στα πάρκα, στα σινεμά, σε μυστικές συναντήσεις φιλικών σπιτιών, κ.λ.π-, σήμερα πια δεν εκπλήσσει το γεγονός όταν το ζευγάρι κάνουν σχέδια διακοπών και με την συγκατάθεση μάλιστα των γονέων τους. Η πιο προχωρημένη μορφή της ελευθερίας των νέων είναι ότι συζούν μαζί, κάνοντας την πρόβα της συζυγικής ζωής. Η συμβίωση αν και προς το παρόν δεν συναντάται μεταξύ των ομογενών της Πόλης, μεταξύ των Τούρκων όμως είναι αρκετά διαδεδομένος τρόπος ζωής. Εν αντιθέτως οι περισσότεροι πολίτες που μετανάστευσαν στην Ελλάδα πριν από μια εικοσαετία, ανεξαρτοποιήθηκαν από την οικογενειακή εστία στα δεκαοχτώ τους. 

Αλλιώς οι Τούρκοι, αλλιώς οι ομογενείς

Είναι γεγονός ότι οι Τούρκοι μετά την αποφοίτησή τους από το λύκειο με αφορμή τις σπουδές τους φεύγουν σε δικά τους σπίτια. Απεναντίας οι ομογενείς νέοι συνεχίζουν να παραμένουν έως την ημέρα του γάμου τους με την οικογένειά τους κι αν ακόμα είναι οικονομικά ανεξάρτητοι. Εξαιρούνται όσοι από αυτούς φεύγουν στην Ελλάδα για σπουδές. Επίσης είναι γενικώς αποδεκτό ότι ασκείται περισσότερη κοινωνική πίεση στα κορίτσια. Αν ρωτηθεί σε μια νεαρά κοπέλα που τυγχάνει να έχει μεγαλύτερο ή συνομήλικό της αδερφό, ‘Ποιά είναι η στάση των γονέων τους σε θέματα ελευθερίας του φύλου;’ η απάντηση κατάμεγάλο ποσοστό θα είναι ότι ‘Ζουν διάκριση!’.                                               

Η πεθερά πρόσφερε σταυρό

Κατόπιν της προφορικής επισημοποίησης της σχέσης των νέων, η σειρά που ακολουθήθηκε ήταν να ‘λογοδώσουν’.  Ο λόγος-το λογοσήμαδο ήταν η υπόσχεση γάμου που έδιναν οι δύο νέοι μεταξύ τους παρουσία των γονέων και των συγγενών τους. Στο σπίτι της μελλόνυμφης πριν από μέρες άρχιζαν σχολαστικά οι προετοιμασίες της καθαριότητας, της διακόσμησης και της αξιοπρεπούς εμφάνισης των μελών της οικογενείας. Η οικογένεια του γαμπρού μαζί με κάποια στενά συγγενικά που αποφασιζόταν από πριν να παραβρεθούν σε αυτήν την σημαντική και ιδιαίτερη μέρα, επισκέπτονταν το σπίτι της μέλλουσας νύφης. Στη συνάντηση αυτή γινόταν η επισημοποίηση των σχέσεων συμβολικά με τον ‘σταυρό’ που πρόσφερε η πεθερά στην υποψήφια νύφη κι ανταλάσσονταν οι ευχές για το πρώτο στάδιο προς την βιόσπαρτη ζωή.    

Η προίκα δεν ήταν υποχρέωση

Ένας άγραφος όρος μεταξύ των υποχρεώσεων του γάμου, ήταν η ανάγκη της επαγγελματικής κατοχύρωσης του γαμπρού. Αν υπήρξε η θερμή διάθεση κι από τις δυο οικογένειες σχετικά με την ‘ένωση’ των νέων, επιταχύνονταν η διαδικασία της επαγγελματικής αποκατάστασης με την καταλυτική μεσολάβηση και των μεγάλων. Το θέμα ‘της προίκας’ δεν ήταν υποχρέωση και ανάγκη όπως παλαιότερα. Ήδη κάθε γονιός φρόντιζε για τα απαραίτητα, σύμφωνα με την κρίση του αλλά και τις προτιμήσεις των νέων. -Σίγουρα υπήρξαν οι αντιπαραθέσεις κατά τις επιλογές-. Σε λογικά πλαίσια οι δυο πλευρές, του αγοριού και του κοριτσιού προσφέρονταν για να γίνει ό,τι το καλύτερο για την μελλοντική ζωή των παιδιών τους. -Βέβαια με την προϋπόθεση να μην υπάρχουν αντιπάθειες και κόντρες-. Οι ακραίες περιπτώσεις μπορούσαν να οδηγήσουν ακόμα και στην διάλυση της σχέσης των νέων-.               

(Αύριο το Β Μέρος)

Μαίρη Τσεβίκ Συμεωνίδου

Πλησιάζουμε στο τέλος της χρονιάς και φτάνουμε ξανά στις πιο αγαπημένες, τις πιο ζεστές γιορτινές μέρες. Η Πόλη αλλάζει ρυθμό. Τα φώτα χαμηλώνουν, τα σπίτια φωτίζονται από μέσα, και αύριο θα ζήσουμε ακόμη μία καληβραδιά όπως την ξέρουμε και την αγαπάμε. Όχι σαν ανάμνηση, αλλά σαν συνέχεια.

Στις κουζίνες αρχίζουν να απλώνονται αρώματα γνώριμα — μαχλέπι, μαστίχα, βούτυρο που λιώνει σιγά σιγά. 

Τα τραπέζια στρώνονται με φροντίδα, όχι για εντύπωση, αλλά για να υποδεχθούν τον χρόνο που έρχεται. Γιατί εδώ, στην Πόλη, η Πρωτοχρονιά δεν μας βρίσκει ποτέ απροετοίμαστους, μας βρίσκει γύρω από ένα τραπέζι, με μεζέδες, ευχές και την ανάγκη να είμαστε μαζί.

Και έτσι, όπως κάθε χρόνο, ετοιμαζόμαστε να ξαναζήσουμε αυτό που δεν έφυγε ποτέ.

Το τραπέζι της καληβραδιάς στην Πόλη

Έτσι υποδεχόμαστε ακόμη τον νέο χρόνο.

Στην Πόλη, η παραμονή της Πρωτοχρονιάς δεν είναι μια ανάμνηση, είναι κάτι που συνεχίζει να συμβαίνει. Ακόμη και σήμερα, στα σπίτια μας, το τραπέζι της καληβραδιάς στρώνεται με τον ίδιο σεβασμό, την ίδια φροντίδα και την ίδια ανάγκη για μοίρασμα. Δεν είναι νοσταλγία, είναι τρόπος ζωής.

Από το πρωί, το σπίτι μπαίνει σε ρυθμό γιορτής. Καθαρίζουμε, αερίζουμε, τακτοποιούμε όχι μηχανικά, αλλά συμβολικά. 

Θέλουμε ο νέος χρόνος να μας βρει με ανοιχτό χώρο και καθαρή διάθεση. Το τραπέζι στρώνεται νωρίς, ποτέ βιαστικά. Λευκό τραπεζομάντηλο, καλά πιάτα, μικρά πιατάκια για μεζέδες. Στην Πόλη, το τραπέζι δεν είναι απλώς επιφάνεια,είναι σκηνή.

Στο κέντρο βάζουμε πάντα κάτι που να «μιλά»: ρόδι, καρύδια, αποξηραμένα σύκα, ένα μπολ με ξηρούς καρπούς. Σύμβολα αφθονίας, συνέχειας, ζωής. Το ψωμί ή το τσουρέκι δεν λείπει ποτέ, κόβεται και μοιράζεται, γιατί τίποτα δεν έχει νόημα αν δεν μοιράζεται.

Οι μεζέδες – η ψυχή της καληβραδιάς

Το πολίτικο τραπέζι της παραμονής δεν βασίζεται σε ένα μεγάλο πιάτο, αλλά σε πολλούς μεζέδες. Μικρές γεύσεις, για να κρατήσει η βραδιά ώρα, για να συνοδεύει την κουβέντα, το γέλιο, το ποτήρι που γεμίζει ξανά και ξανά.

Στο τραπέζι μας υπάρχουν σχεδόν πάντα: λακέρδα καλοδουλεμένη, παστό σκουμπρί ή τσιροσαλάτα, λευκή ταραμοσαλάτα αφράτη, ντολμαδάκια γιαλαντζί με άνηθο, παντζάρια με σκόρδο και καρύδι, χόρτα εποχής με λεμόνι, γιαούρτι με αγγούρι ή σκόρδο, παστουρμάς κομμένος λεπτά, τυριά απλά αλλά σωστά.

Οι μεζέδες έρχονται και φεύγουν. Κανείς δεν μετράει ποσότητες. Σημασία έχει να μην αδειάσει ποτέ το τραπέζι. Γιατί στην Πόλη πιστεύουμε πως, αν μείνει γεμάτο εκείνο το βράδυ, θα μείνει γεμάτος και ο χρόνος.

Όλα μοιράζονται. Το ίδιο πιάτο περνά από χέρι σε χέρι. Κανείς δεν τρώει μόνος του. Το τραπέζι είναι κοινό, όπως και η ζωή.

Η Αγιοβασιλόπιτα και το τσουρέκι της Πόλης

Λίγο πριν τα μεσάνυχτα, το τραπέζι ησυχάζει. Τα ποτήρια γεμίζουν για τελευταία φορά μέσα στον χρόνο. Τότε έρχεται η Αγιοβασιλόπιτα. 

Τη σταυρώνουμε, κόβουμε τα κομμάτια με σειρά: για τον Χριστό, για το σπίτι, για τους απόντες, για εμάς. 

Το φλουρί δεν είναι απλώς τύχη — είναι ευθύνη και ευλογία μαζί.

Το πολίτικο τσουρέκι μοσχοβολά μαχλέπι και μαστίχα. Είναι πλούσιο, βουτυρένιο, ζυμωμένο με υπομονή. 

Η ζύμη θέλει τον χρόνο της — όπως όλα τα καλά πράγματα στην Πόλη. Το ζυμώνουμε, το αφήνουμε να φουσκώσει, το πλάθουμε, το περιμένουμε ξανά. Τίποτα δεν γίνεται βιαστικά. 

Γιατί ο νέος χρόνος θέλει να τον υποδεχτείς με ηρεμία.

Έτσι συνεχίζουμε... 

Αυτά τα έθιμα δεν ανήκουν στο παρελθόν. 

Τα ζούμε ακόμη. Στα σπίτια μας, στις κουζίνες μας, στα τραπέζια μας. 

Μπορεί οι καιροί να αλλάζουν, αλλά στην Πόλη ξέρουμε πως, όσο στρώνεται τραπέζι με αγάπη, όσο οι μεζέδες μοιράζονται και το τσουρέκι κόβεται ζεστό, η συνέχεια δεν χάνεται.

Γιατί εδώ, η Πρωτοχρονιά δεν έρχεται απλώς.

Την υποδεχόμαστε όπως της αξίζει: καθισμένοι γύρω από ένα τραπέζι.

Συνταγή για Πολίτικο τσουρέκι –  Η συνταγή της παράδοσης

Υλικά

1 κιλό αλεύρι δυνατό

250 γρ. βούτυρο αγελάδος, λιωμένο (σε θερμοκρασία δωματίου)

250 γρ. ζάχαρη

4 αυγά (σε θερμοκρασία δωματίου)

300 ml χλιαρό γάλα

40 γρ. φρέσκια μαγιά (ή 14 γρ. ξηρή)

1 κ.γ. μαχλέπι, κοπανισμένο

½ κ.γ. μαστίχα Χίου, κοπανισμένη με λίγη ζάχαρη

Ξύσμα από 1 πορτοκάλι

1 πρέζα αλάτι

Για το άλειμμα

1 κρόκος αυγού

1 κ.σ. γάλα

Αμύγδαλο φιλέ (προαιρετικά)

Εκτέλεση

Διαλύουμε τη μαγιά στο χλιαρό γάλα με 1 κουταλιά ζάχαρη και λίγο αλεύρι. 

Αφήνουμε 10–15 λεπτά να ενεργοποιηθεί.

Σε μεγάλο μπολ χτυπάμε τα αυγά με τη ζάχαρη μέχρι να αφρατέψουν. Προσθέτουμε το βούτυρο, το μαχλέπι, τη μαστίχα, το ξύσμα και το αλάτι. Ρίχνουμε τη μαγιά και σταδιακά το αλεύρι, ζυμώνοντας μέχρι να έχουμε μια απαλή, ελαστική ζύμη που δεν κολλάει.

Σκεπάζουμε και αφήνουμε να φουσκώσει σε ζεστό μέρος για 2–3 ώρες. Πλάθουμε τσουρέκια (πλεξούδες ή στρογγυλά), τα τοποθετούμε σε ταψί και τα αφήνουμε να ξαναφουσκώσουν.

 Αλείφουμε με το μείγμα αυγού, πασπαλίζουμε αν θέλουμε αμύγδαλο και ψήνουμε στους 170°C για περίπου 30–35 λεπτά, μέχρι να ροδίσουν.

Έθιμο που συνεχίζεται σήμερα...

Τα πολίτικα πρωτοχρονιάτικα έθιμα επιβιώνουν μέσα από τις κουζίνες, τις αφηγήσεις και τις συνταγές που περνούν από γενιά σε γενιά. 

Η Αγιοβασιλόπιτα και το τσουρέκι δεν είναι απλώς γεύσεις, είναι γέφυρες μνήμης, τρόποι να κρατηθεί ζωντανή μια ολόκληρη κοσμοθεωρία, όπου η φιλοξενία, η ευγένεια και το μοίρασμα είχαν και έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο.

Γιατί στην Πόλη, ο νέος χρόνος πρέπει πρώτα να μοσχοβολά... 

Σημείωση: Οι φωτογραφίες είναι από τον Γαστρονόμο

Της Κορνηλίας Τσεβίκ Μπαϊβερτιάν

Υπήρξαν χρόνια δύσκολα, μα όχι άδεια. Χρόνια που μπορεί να μας στέρησαν την άνεση, δεν μπόρεσαν όμως να μας στερήσουν την αγάπη και την πίστη, όπως τις ζούσε ο καθένας στον δικό του κύκλο. Στην Κωνσταντινούπολη των δεκαετιών του ’70 και του ’80, οι γιορτές δεν μετριούνταν με το μέγεθος της λάμψης, αλλά με το βάθος της καρδιάς που χτυπούσε δυνατά.  

Στο απόσπασμα που ακολουθεί, ΄οι χρονιάρες μέρες΄ ζωντανεύουν ως στιγμές πίστης, συντροφικότητας και εσωτερικής δύναμης. Οι εκκλησιές, τα στολισμένα σπίτια, τα παιδικά χαμόγελα, οι μικρές χαρές της καθημερινότητας, όλα υφαίνουν έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι αντλούσαν κουράγιο από την παράδοση και την κοινή τους μοίρα.

Στις μέρες μας, οι εορτασμοί τελούνται με μεγαλύτερη ένταση και οργάνωση, ευνοημένοι από διαφορετικές κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες. Όμως η μνήμη εκείνων των χρόνων μας θυμίζει ότι η ουσία της γιορτής δεν βρίσκεται μόνο στο εξωτερικό της περίβλημα, αλλά κυρίως στο εσωτερικό της περιεχόμενο.      

Ήταν γιορτές λιτές, αλλά αληθινές. Γιορτές που μας έμαθαν πως, ακόμη κι όταν οι καιροί στενεύουν, η αγάπη μπορεί να πλαταίνει τις ζωές και η πίστη να φωτίζει τον δρόμο. Είθε ο νέος χρόνος να φέρει σε όλους μας υγεία, ειρήνη, ελπίδα και τη δύναμη να κρατάμε ζωντανά όσα μας φέρνουν πιο κοντά... 

Στην Πόλη, οι μεγάλες εορτές της Χριστιανοσύνης, όπως και οι μνήμες Μαρτύρων και Αγίων, ανέκαθεν γιορτάζονταν πανηγυρικά, με ευλάβεια, με αγαλλίαση και με περισσή κατάνυξη, από τους Ορθοδόξους που ζούσαν και ζουν ακόμη υπό την σκέπη Οικουμενικού Πατριαρχείου επί δεκαεπτά συνεχείς αιώνες στην Πόλη του Κωνσταντίνου. 

Οι πιστοί  αντλούσαν από την Εκκλησία τους πίστη, θρησκευτικότητα, αγάπη προς τον πλησίον και αφοσίωση στα ιερά και όσια του Γένους,χάρις στην φροντίδα Πατριαρχών, Αρχιερέων και του ιερατείου γενικά, οι οποίοι αγκάλιαζαν και αγκαλιάζουν μέχρι σήμερα, επί  Πατριαρχίας Βαρθολομαίου του Ιμβρίου, κάθε Ρωμιό και κάθε Ορθόδοξο Χριστιανό που έχει την τύχη να ζει στην ιερή αυτή πρωτεύουσα της Ρωμιοσύνης και της Πανορθοδοξίας.

Oι γιορτές μας, στην μουσουλμανική το θρήσκευμα Τουρκία,ακολουθούσαν «πάππου προς πάππου» τα καθιερωμένα παραδοσιακά πρότυπα. 

Είναι αξιοσημείωτο όμως, ότι κατά την σιδηρά και σκοτεινή δεκαετίατου ’80, επί Πατριαρχίας του ταπεινού και ήπιου τον χαρακτήρα του Μακαριστού Πατριάρχου Δημητρίου, υπήρξαν περιορισμοί που σαφώςεπηρέασαν τις εορταστικές μας συνήθειες.              

Στα σχολειά και στις εκκλησιές μας κυριαρχούσε η εσωστρέφεια. Το κλίμα ενεργούσε αρνητικά στην ψυχολογία των ανθρώπων, με συνέπεια την στέρηση της χαράς που δίνουν οι γιορτές. Ήδη το ρεύμα της μετανάστευσης στην Ελλάδα συνεχιζόταν και χωρίς συγγενείς και φίλους που ολοένα μετοικούσαν, ο κοινωνικός μαρασμός ήταν αναπόφευκτος. 

Ο καθείς έκανε ό,τι κι όσο μπορούσε, δεχόμενος  την κατάσταση με κάποια παθητικότητα. Έτσι συσπειρωθήκαμε  σε μερικούς ενοριακούς Ναούς. Εκκλησιαζόμασταν στους πιο κεντρικούς και αριθμητικά πολυπληθείς ναούς για να νιώσουμε την γιορτινή ατμόσφαιρα, όπως στο Πατριαρχείο, στην Αγία Τριάδα του Ταξίμ, στον Άγιο Δημήτρη του Κουρτουλούς, στην Αγία Τριάδα της Χαλκηδόνας. Ερήμωναν μέρα με την ημέρα οι εκκλησίες των περιφερειακών ενοριών της Πόλης...

Ο μακαριστός Οικουμενικός Πατριάρχης Δημήτριος

Τη δεκαετία αυτή, η τουρκική κοινωνία δεν ήταν εξοικειωμένη με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και την εθιμοτυπία των χριστιανικών εορτών, όπως συμβαίνει σήμερα. 

Οι μετανάστες από την Ανατολία οι οποίοι αυξάνονταν μέρα με την ημέρα, δεν γνώριζαν καν τον «Ρωμιό», ώστε να γνωρίζουν τον πολιτισμό του. Δεν υπήρχαν εμπορικά κέντρα παρά μόνον λαϊκά τσαρσιά καιπαζάρια στα οποία ήταν αδύνατο να συναντήσει κανείς ίχνος χριστιανικότητας, ούτε καν κατά την περίοδο της πρωτοχρονιάς. 

Τα πρωτοχρονιάτικα στολίδια, μας τα έστελναν οι συγγενείς μας ή τα φροντίζαμε εμείς κατά τα ταξίδια μας στην Ελλάδα, παραμονές των εορτών.

Τότε, μόνο τα κόκκινα «γκι» είχαν την τιμητική τους και τα πουλούσαν στα στενά της Πόλης Tούρκοι πλανόδιοι πωλητές, διατυμπανίζοντάς τα με στεντόρια κραυγή «κόκκινααα!». Τα αγόραζε ο κοσμάκης, διότι όποιες και νά’ταν οι συνθήκες ζωής, Χριστούγεννα και σπίτι χωρίς στολισμό δεν νοούνταν. 

Ενώ παλαιότερα οι γονείς μας αγόραζαν φυσικά έλατα από τον αυλόγυρο των εκκλησιών μας, κατά τη δεκαετία του ’80 συνηθίστηκε η αγορά του ψεύτικου πλαστικού δέντρου που μας συνόδευε τουλάχιστον για μια δεκαετία. Είχε ασφαλώς την πρακτική του πλευρά. 

Ίσως να μη μοσχοβολούσε το σαλόνι μας από την ευωδιά του ζωντανού πεύκου, αλλά από οικολογικής σκοπιάς, μας κάλυπτε. Φθάνει να ‘χαμε αποθήκη για να το φυλάμε μέχρι την επόμενη Πρωτοχρονιά! Τα πολύ ακριβά, εύθραυστα και πολύχρωμα στολίδια-τζιτζιά της εποχής, κατάντησαν πολύτιμες αντίκες όταν αντικαταστάθηκαν από πλαστικά ομοιώματά τους. 

Τα αποθηκεύαμε σε ειδικές κούτες με χωρίσματα για να μην καταστραφούν. Οι γιρλάντες «βροχή», που σήμερα θεωρούνται κιτς, τότε αποτελούσαν την τελευταία λέξη της χριστουγεννιάτικης μόδας. Και τα λαμπάκια με μουσική, που μόλις είχαν πρωτοεμφανιστεί, ήταν περιζήτητα.

Τα παλιά στολίδια               

 Σαν μαθητούδια, κάθε Χριστούγεννα αφού πρώτα κοινωνούσαμε, λαμβάναμε το δώρο μας από τον Μητροπολίτη της περιφέρειάς μας φιλώντας το χέρι του. Με μεγάλη χαρά περιμέναμε την στιγμή αυτή. Τύχαινε κάποιες φορές το δώρο να μην μας είναι αρεστό! Τότε ανταλάσσαμε τα δώρα μεταξύ μας. 

Αν κάποιος έμενε άπρακτος και εκτός νυμφώνος έφευγε με κλάματα από την Εκκλησία. Στις περιπτώσεις αυτές, οι γονείς μας αποζημείωναν πηγαίνοντάς μας κατ΄ευθείαν στο κοντινότερο παιχνιδάδικο της γειτονιάς!  

Την Πρωτοχρονιά και το Πάσχα, μικροί, μεγάλοι, συγγενείς και φίλοι μαζευόμασταν στα σπίτια. Κάθε Πρωτοχρονιά και καληβραδιά ατενίζαμε με περιέργεια τα δώρα μας κάτω από το αστραφτερό πρωτοχρονιάτικο δέντρο, αναμένοντας ανυπόμονα την γαλοπούλα και την αηβασιλόπιτα, ανάμεσα σε φωνές από ψαλμούς και μελωδίες τραγουδιών.        

Η τοπική εορτή της «θυσίας» προβάτων στον Άγιο Στέφανο στις 27 Δεκεμβρίου, ακόμα και σε εκείνους τους δύσκολους καιρούς, δεν είχε παύσει να πανηγυρίζεται. 

Η Κατάδυση του Τιμίου Σταυρού την ημέρα των Φώτων συνεχίστηκε στο γραφικό αυτό προάστιο της Πόλης. Αν και λόγω του ότι σπάνιοιήταν πλέον οι ρωμιοί νέοι που έπεφταν στην θάλασσα για τον Σταυρό, την αποστολή αυτή την επωμίζονταν «μισθωτοί» εντόπιοι ψαράδες του χωριού! 

Στις μέρες μας τα Φώτα εορτάζονται πανηγυρικά στο Φανάρι και σε πολλά κεντρικά προάστια της Πόλης, στον Άγιο Στέφανο, στο Μεσοχώρι, στο Κουσκουντζούκι και στα Πριγκηπόννησα. 

Για πρώτη φορά, ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ.Βαρθολομαίος τέλεσε την Κατάδυση του Τιμίου Σταυρού στην Τρίγλια της Βιθυνίας, στον ιστορικό Ναό του Αγίου Βασιλείου, σύμφωνα με το παλαιό ημερολόγιο, στις 19 Ιανουαρίου, παρουσία πιστών από την Πόλη και απογόνων Τριγλιανών που ήρθαν προσκυνηματικά από τη Νέα Τρίγλια και τη Ραφήνα. 

Την διοργάνωση της Λειτουργίας είχε αναλάβει ο τότε Μητροπολίτης Προύσης και νυν Αρχιεπίσκοπος Αμερικής κ. Ελπιδοφόρος. 

Ήταν γιορτές που μας έμαθαν ότι, ακόμη κι όταν οι καιροί στενεύουν, η αγάπη μπορεί να πλαταίνει τις ζωές και η πίστη να φωτίζει τον δρόμο.

(Α Μέρος, αύριο το Β Μέρος)

Η διάσημη εκκλησία του Αγίου Νικολάου Μύρων στη Δημο (Demre) της Αττάλειας στην Τουρκία, το μέρος όπου έζησε και –όπως πιστεύεται– τάφηκε ο επίσκοπος του 4ου αιώνα που ενέπνευσε τη μορφή του σημερινού Άη Βασίλη, ετοιμάζεται να διεκδικήσει θέση στην UNESCO.

Και η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν είναι: μια νέα σαρκοφάγος, που θεωρείται πιθανό να ανήκει στον ίδιο τον Άγιο, έχει προκαλέσει διεθνή αναστάτωση.

Η σαρκοφάγος που μπορεί να ανήκει στον Άγιο Νικόλαο

Η σαρκοφάγος εντοπίστηκε κάτω από στρώματα που είχαν καλύψει μια παλαιότερη φάση της εκκλησίας μετά από ισχυρό σεισμό και τσουνάμι στον Μεσαίωνα.

Οι ειδικοί δεν κρύβουν ότι το εύρημα ίσως αποτελεί το σημαντικότερο στοιχείο που έχει βρεθεί ποτέ για τον Άγιο Νικόλαο.

Η επικεφαλής των ανασκαφών, αναπλ. καθηγήτρια Εμπρού Φατμά Φιντίκ, ανακοίνωσε ότι η ιστορία της ανακάλυψης θα δημοσιευθεί σε μία από τις πιο έγκυρες αρχαιολογικές εκδόσεις της Γερμανίας — κάτι που αναμένεται να εκτοξεύσει ακόμη περισσότερο το διεθνές ενδιαφέρον.

Μικρά ευρήματα – Μεγάλος ενθουσιασμός

Στις φετινές ανασκαφές, η ομάδα των 20 ατόμων εντόπισε επίσης μικρά αλλά συμβολικά ευρήματα, όπως:

• κομμάτι φλιτζανιού Κιουτάχειας με την επιγραφή «Ayvaz»
• άλλα αντικείμενα που φωτίζουν την ιστορία των μεταγενέστερων αιώνων

Η σαρκοφάγος και η ίδια η εκκλησία παραμένουν στο επίκεντρο, με τις έρευνες να συνεχίζονται εντατικά.

«Δουλεύουμε σε έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους στον κόσμο»

Η δρ. Φιντίκ τονίζει ότι το έργο εξελίσσεται υπό το πρόγραμμα «Κληρονομιά για το Μέλλον» του τουρκικού Υπουργείου Πολιτισμού:

«Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου είναι ένας από τους πιο αναγνωρισμένους αρχαιολογικούς χώρους στον κόσμο. Γι’ αυτό σχεδιάζουμε κάθε βήμα με απόλυτη ακρίβεια. Η ομάδα μας δίνει προτεραιότητα στη συστηματικότητα, την επιστημονικότητα και τη βιωσιμότητα».

Ο στόχος: UNESCO

Με τα νέα ευρήματα να συγκεντρώνουν παγκόσμια προσοχή, το τουρκικό Υπουργείο Πολιτισμού επιταχύνει τις διαδικασίες για την ένταξη της εκκλησίας στον Κατάλογο Προσωρινών Υποψηφιοτήτων της UNESCO, με στόχο τα επόμενα χρόνια να κατατεθεί πλήρης φάκελος.

Η εκκλησία, η οποία ήδη προσελκύει εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες τον χρόνο, θεωρείται κορυφαίο μνημείο της χριστιανικής κληρονομιάς και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σημεία λατρείας στον κόσμο λόγω της σύνδεσής του με τη μορφή του Άη Βασίλη.

Η εντυπωσιακή μαρμάρινη κεφαλή του Αθηναίου ρήτορα Δημοσθένη, έργο της ρωμαϊκής περιόδου, επιστρέφει από τις Ηνωμένες Πολιτείες στην Τουρκία. Την ίδια στιγμή, στις επιστροφές περιλαμβάνεται και ένα σημαντικό μαρμάρινο κιονόκρανο με παράσταση του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, το οποίο είχε εξαχθεί παράνομα από τη Μονή Παναγίας Περίβλεπτου στην Κωνσταντινούπολη και βρισκόταν στο Metropolitan Museum of Art της Νέας Υόρκης.

Οι δύο αυτές σημαντικές αρχαιότητες εντάσσονται στη λίστα των 28 αρχαιολογικών θησαυρών που παραδόθηκαν στις τουρκικές αρχές, έπειτα από μια πολύμηνη διαδικασία διεθνών ερευνών και νομικών ενεργειών.

Η κεφαλή του Δημοσθένη: Υψηλή καλλιτεχνική αξία

Για το μαρμάρινο κεφάλι του Δημοσθένη δεν δίνονται από τα τουρκικά δημοσιεύματα λεπτομέρειες ως προς τον τόπο προέλευσής του. Ωστόσο, οι ειδικοί το χαρακτηρίζουν ως εξαιρετικό δείγμα ρωμαϊκής γλυπτικής, γεγονός που αυξάνει τη σημασία του επαναπατρισμού.

Το θρίλερ με τον «χαμένο Αυτοκράτορα» της Βούβων

Περισσότερα στοιχεία δίνονται για το χάλκινο άγαλμα αυτοκράτορα που είχε εντοπιστεί στην αρχαία πόλη Βούβων της Λυκίας (σημερινό Μπουρντούρ/Πολυδώριο).

Ο Αμερικανός συλλέκτης Aaron Mendelsohn, ο οποίος το είχε αποκτήσει παράνομα, αρνιόταν να το επιστρέψει. Η υπόθεση κορυφώθηκε όταν αμερικανικό δικαστήριο εξέδωσε ένταλμα σύλληψης, με αποτέλεσμα ο συλλέκτης να παραδώσει τελικά το άγαλμα για να αποφύγει τη φυλάκιση.

Επίσημη ανακοίνωση: «Ο χαμένος Αυτοκράτορας γυρίζει»

Ο Τούρκος Υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού Μεχμέτ Νουρί Ερσόι επιβεβαίωσε την επιστροφή, υπογραμμίζοντας ότι το αποτέλεσμα επετεύχθη χάρη σε διεθνή συνεργασία και επίμονη νομική παρακολούθηση.

«Ο χαμένος Αυτοκράτορας της Βούβων επιστρέφει στη χώρα μας», ανέφερε χαρακτηριστικά.

28 αρχαιότητες σε δύο τελετές – 9.133 επαναπατρισμοί σε 7 χρόνια

Οι ΗΠΑ παρέδωσαν συνολικά 28 έργα σε δύο ειδικές τελετές με τη συμμετοχή του Υφυπουργού Γκιοκχάν Γιαζγί. Με τις τελευταίες επιστροφές, ο συνολικός αριθμός των πολιτιστικών αγαθών που έχουν επαναπατριστεί τα τελευταία επτά χρόνια φτάνει τα 9.133.

Αναλυτικά τα σημαντικότερα έργα που επέστρεψαν

• Μαρμάρινη κεφαλή Δημοσθένη
• Μαρμάρινο κιονόκρανο με παράσταση Αρχαγγέλου Μιχαήλ (από το MET)
• Χάλκινο άγαλμα ρωμαίου Αυτοκράτορα (Βούβων)
• Ρωμαϊκά και αρχαϊκά ευρήματα, τερακότες και πήλινες πινακίδες       

Η Κωνσταντινούπολη δεν είναι απλώς μια πόλη. Είναι ένα αρχιτεκτονικό σύμπαν. Κάθε δρόμος, κάθε προσόψη, κάθε φθαρμένη πέτρα διηγείται μια ανθρώπινη ιστορία. Αυτήν ακριβώς τη μυστική αφήγηση των κτιρίων επιχειρεί να αποκαλύψει η Τουρσούν Φαράζοβα στο βιβλίο της «Τα Κτίρια της Κωνσταντινούπολης», το οποίο παρουσίασε χθες βράδυ σε μια λαμπρή εκδήλωση στο Σισμανόγλειο υπό την αιγίδα του Γενικού Πρόξενου της Ελλάδος, Πρέσβη Κωνσταντίου Κούτρα.

Το βιβλίο δεν περιορίζεται σε απλές περιγραφές· χαρτογραφεί τη μνήμη, τις διαδρομές των κοινοτήτων, τις ζωές που σφράγισαν το Πέραν, την Ιστικλάλ και τις γειτονιές γύρω τους. Η Φαράζοβα τονίζει ότι «η αρχιτεκτονική της Κωνσταντινούπολης είναι το ημερολόγιο της Πόλης — και κάθε κτίριο μια σελίδα που πρέπει να διαβάσουμε πριν χαθεί».

Η παρουσίαση στο Σισμανόγλειο μέγαρο

Σε αυτό το πνεύμα, η συγγραφέας παρουσίασε το έργο της στο ιστορικό Σισμανόγλειο Μέγαρο, σημειώνοντας τη συγκίνηση της για τη στήριξη και το ενδιαφέρον γύρω από την έκδοση. Παρότι στην αίθουσα βρέθηκαν αρκετοί διπλωμάτες και εκπρόσωποι σημαντικών φορέων, η Φαράζοβα φρόντισε να κρατήσει το επίκεντρο εκεί που ανήκει: στα κτίρια και στις ιστορίες της Πόλης.

Έκανε ειδική μνεία σε όσους συνέβαλαν στην έκδοση — από τους εκδότες και φωτογράφους μέχρι τις διπλωματικές αποστολές και τους τοπικούς φορείς που στήριξαν το εγχείρημα.

Το Σισμανόγλειο ως ζωντανό παράδειγμα της αρχιτεκτονικής αφήγησης

Η συγγραφέας στάθηκε ιδιαίτερα στο ίδιο το κτίριο της εκδήλωσης, εξηγώντας ότι το Σισμανόγλειο αποτελεί ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα του κοσμοπολίτικου ύφους του Πέραν, αλλά και της συμβολής της Ρωμαίικης κοινότητας στη φυσιογνωμία της περιοχής.

Απόσπασμα από το βιβλίο για το Σισμανόγλειο

Παραθέτουμε ένα απόσπασμα για το Σισμανόγλειο από το ίδιο της το βιβλίο:

«Βρίσκεται δίπλα στο Aleppo Passage και ανήκε στη ρωμαίικη οικογένεια Σισμάνογλου, μία οθωμανική ελληνική οικογένεια που μετανάστευσε νωρίς στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο διάσημος Αμερικανός σκηνοθέτης Ηλίας Καζάν (Καζαντζόγλου) ήταν επίσης μέλος αυτής της οικογένειας. Το κτίριο, χτισμένο το 1909 σε μπαρόκ και κλασικά στιλ, δωρήθηκε στο Ελληνικό Προξενείο το 1939 από την οικογένεια Σισμάνογλου. Σήμερα χρησιμοποιείται ως κτίριο συνδεδεμένο με το Γενικό Προξενείο της Ελλάδας.»

Η σημερινή λεωφόρος Ιστικλαλ στο Πέραν

Για την λεωφόρο Ιστικλάλ η συγγραφέας αναφέρει ότι τον 19ο και 20ό αιώνα, ο πληθυσμός του Πέραν συγκεντρωνόταν κυρίως κατά μήκος της κύριας αρτηρίας του: της Cadde-i Kebir, η οποία αργότερα έγινε γνωστή ως Λεωφόρος Ίστικλαλ. Η περιοχή περιβαλλόταν από το Tepebaşı, τα Ταταύλα και άλλες εξωτερικές συνοικίες του Μπεϊόγλου (Πέραν).

Σύμφωνα με την συγγραφέα, η  Ίστικλαλ φιλοξένησε —και συνεχίζει να φιλοξενεί— πολλά από τα πιο εμβληματικά ιστορικά κτίρια του Πέρανκαι αποτέλεσε τον σημαντικότερο χώρο διασκέδασης και κοινωνικής ζωής της περιοχής.

Η λεωφόρος κατοικούνταν κυρίως από μη μουσουλμανικές κοινότητες και Λεβαντίνους. Η έντονη παρουσία Ελλήνων, Αρμενίων και Λεβαντίνων εξηγεί και το γεγονός ότι τα περισσότερα κτίρια κατά μήκος της λεωφόρου χτίστηκαν σε ευρωπαϊκά αρχιτεκτονικά στιλ, που χαρακτήρισαν την κοσμοπολίτικη ταυτότητα του Πέραν.