Χωρίς εμπόδιο από το αμερικανικό Κογκρέσο προχωρά η πώληση κινητήρων F110 στην Τουρκία για το τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος KAAN.

Τουρκικά μέσα ενημέρωσης μεταδίδουν ότι η  προθεσμία των 15 ημερών που είχε στη διάθεσή του το Κογκρέσο για να εξετάσει και ενδεχομένως να μπλοκάρει την πώληση έληξε στις 9 Ιουλίου, χωρίς το σχετικό ψήφισμα απόρριψης να τεθεί σε ψηφοφορία στη Βουλή των Αντιπροσώπων ή στη Γερουσία.

Έτσι, η πώληση μπορεί πλέον να προχωρήσει χωρίς νέο κοινοβουλευτικό εμπόδιο, δίνοντας σημαντική ώθηση στο πρόγραμμα ανάπτυξης του τουρκικού μαχητικού πέμπτης γενιάς, σύμφωνα με το Αναντολού.

Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών είχε ενημερώσει επισήμως το Κογκρέσο στις 24 Ιουνίου για την προτεινόμενη πώληση των κινητήρων General Electric F110-GE-129E/F και των συναφών υπηρεσιών προς την Τουρκία.

Το πακέτο περιλαμβάνει την ενσωμάτωση, τη συναρμολόγηση, τις τροποποιήσεις, την πιστοποίηση και τις δοκιμές των κινητήρων, καθώς και την παροχή τεχνικών δεδομένων και αμυντικών υπηρεσιών που απαιτούνται για τη χρησιμοποίησή τους στο KAAN.

Απέτυχε το μέτωπο των Δημοκρατικών

Όπως μεταδίδουν τουρκικά μέσα ενημέρωσης, εννέα Δημοκρατικοί βουλευτές, με επικεφαλής την Ντίνα Τάιτους, είχαν καταθέσει κοινό ψήφισμα με στόχο να σταματήσουν την πώληση, υποστηρίζοντας ότι θα έπρεπε να ανασταλεί η μεταφορά αμερικανικού αμυντικού εξοπλισμού στην Τουρκία. Η πρωτοβουλία, ωστόσο, δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη πολιτική στήριξη και δεν προχώρησε σε καμία από τις δύο αίθουσες του Κογκρέσου. 

Μεταξύ των συνυπογραφόντων βρίσκονταν βουλευτές που είχαν αντιταχθεί και στο παρελθόν σε αμερικανικές αμυντικές πωλήσεις προς την Άγκυρα, συμπεριλαμβανομένης της υπόθεσης των F-16.

Όπως μεταδίδεται, η εξέλιξη δεν σημαίνει ότι ολοκληρώθηκε άμεσα η προμήθεια. Θα ακολουθήσουν εμπορικές και τεχνικές διαπραγματεύσεις μεταξύ της αμερικανικής κυβέρνησης, της κατασκευάστριας εταιρείας, των αρμόδιων υπηρεσιών και των τουρκικών αρχών.

Στα επόμενα στάδια αναμένεται να καθοριστούν το χρονοδιάγραμμα παράδοσης, οι εργασίες ενσωμάτωσης των κινητήρων στο KAAN, καθώς και οι διαδικασίες δοκιμών και πιστοποίησης.

Η συμφωνία, η αξία της οποίας υπολογίζεται σε περισσότερα από 700 εκατ. δολάρια, θεωρείται κρίσιμη για να συνεχιστεί χωρίς καθυστερήσεις το πρόγραμμα του KAAN μέχρι την ανάπτυξη εγχώριου τουρκικού κινητήρα. 

Με συνθήματα για την Άλωση και πορεία προς την Αγία Σοφία γιορτάζει το AKP τα έξι χρόνια από τη μετατροπή του εμβληματικού μνημείου σε τζαμί.

Η νεολαία του κυβερνώντος κόμματος κατεβαίνει στους δρόμους της Κωνσταντινούπολης, με την πορεία να ξεκινά από την πλατεία Βαγιαζήτ και να καταλήγει στην Αγία Σοφία.

Κεντρικό σύνθημα της κινητοποίησης: «Η γενιά της Άλωσης βαδίζει προς την Αγία Σοφία».

Την ίδια ώρα, κορυφαία κυβερνητικά στελέχη επιδίδονται σε μπαράζ πανηγυρικών δηλώσεων, αποθεώνοντας την απόφαση του Ταγίπ Ερντογάν της 10ης Ιουλίου 2020.

Ο υπουργός Πολιτισμού Μεχμέτ Νουρί Ερσόι χαρακτήρισε την Αγία Σοφία «σύμβολο της Άλωσης» και «ιερή παρακαταθήκη του Πορθητή», ενώ ευχαρίστησε τον Ερντογάν για την επαναλειτουργία της ως μουσουλμανικού τεμένους.

Ακόμη πιο έντονος ήταν ο επικεφαλής Επικοινωνίας της τουρκικής προεδρίας, Μπουρχανετίν Ντουράν, ο οποίος δήλωσε ότι η απόφαση αποτέλεσε «έκφραση της εθνικής βούλησης».

«Τα καλέσματα του μουεζίνη από την Αγία Σοφία θα συνεχίσουν να αντηχούν για πάντα στους ουρανούς μας», ανέφερε.

Ο εκπρόσωπος του AKP, Ομέρ Τσελίκ, έκανε λόγο για «ιστορική ημέρα», ενώ ο Αμπντουλάχ Γκιουλέρ υποστήριξε ότι η Αγία Σοφία «επέστρεψε στην αυθεντική της ταυτότητα» έπειτα από 86 χρόνια.

Η Αγία Σοφία είχε μετατραπεί σε μουσείο το 1934. Στις 10 Ιουλίου 2020, το τουρκικό Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε τη σχετική απόφαση και ο Ερντογάν υπέγραψε αμέσως το διάταγμα για τη μετατροπή της σε τζαμί.

Έξι χρόνια μετά, το AKP στήνει νέα φιέστα, επαναφέροντας στο προσκήνιο το αφήγημα της Άλωσης και της «ιστορικής δικαίωσης».

Ένα από τα πιο ασυνήθιστα στιγμιότυπα της Συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα δεν εκτυλίχθηκε μέσα στην αίθουσα των εργασιών, αλλά… μετά το τέλος της.

Ο Ταγίπ Ερντογάν χάρισε στους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων ένα τουρκικής κατασκευής περίστροφο Gümüşay .357 Magnum, χαραγμένο με το όνομα του κάθε ηγέτη και τοποθετημένο σε πολυτελή ξύλινη κασετίνα μαζί με πυρομαχικά.

Το πρωτότυπο δώρο προκάλεσε αμηχανία σε αρκετές αποστολές, καθώς σε πολλές χώρες η μεταφορά λειτουργικού όπλου από ξένο ηγέτη υπόκειται σε αυστηρούς περιορισμούς.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να παραδώσει το περίστροφο στο Πολεμικό Μουσείο της Αθήνας. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ το άφησε στη βρετανική πρεσβεία στην Άγκυρα για να αχρηστευθεί, ενώ η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σχεδιάζει να το δωρίσει σε στρατιωτικό μουσείο.

Στον Καναδά, ο Μαρκ Κάρνεϊ αντιμετώπισε το θέμα με χιούμορ, λέγοντας πως το δικό του δώρο προς την Τουρκία, σιρόπι σφενδάμου, φάνταζε πλέον… πολύ ταπεινό. Στο Βέλγιο το όπλο κατέληξε στην αστυνομία μόλις διαπιστώθηκε τι περιείχε η κασετίνα, ενώ στην Πολωνία μπλόκαρε προσωρινά στο τελωνείο.

Η Άγκυρα ήθελε να προβάλει την τουρκική αμυντική βιομηχανία. Το αποτέλεσμα όμως ήταν το δώρο του Ερντογάν να γίνει ένα από τα πιο πολυσυζητημένα παρασκήνια της Συνόδου.

Της Άννας Ανδρέου

Το μεγάλο παζάρι για την επιστροφή της Τουρκίας στα F-35 περνά πλέον από τους S-400. Μετά το δημόσιο άνοιγμα του Ντόναλντ Τραμπ στην Άγκυρα για άρση των κυρώσεων CAATSA και πιθανή επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, το ερώτημα που κυριαρχεί στο τουρκικό παρασκήνιο είναι ένα: τι θα γίνει με το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα;

Το πρόβλημα δεν είναι απλώς πολιτικό. Είναι και νομικό. Η Ουάσιγκτον ζητά από την Τουρκία να πάψει να κατέχει τους S-400, όχι απλώς να τους έχει σφραγισμένους σε κάποια αποθήκη ή μετακινημένους σε άλλη βάση. Ο κρίσιμος όρος είναι το «cease possession», δηλαδή να μην υπάρχει πλέον τουρκική κατοχή του συστήματος.

Αυτό σημαίνει ότι μια απλή μεταφορά των S-400 εκτός τουρκικού εδάφους μπορεί να μην αρκεί. Η Τουρκία θα πρέπει να βρει φόρμουλα που να πείθει την Ουάσιγκτον, να μη θυμώνει τη Μόσχα και να μην εμφανίζει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ότι υποχωρεί υπό αμερικανική πίεση.

Πρώτη φόρμουλα: χώρα του Κόλπου - ΗΑΕ

Το πιο συζητημένο σενάριο είναι η μεταφορά των S-400 σε τρίτη χώρα του Κόλπου. Η λογική είναι απλή: το σύστημα φεύγει από τον άμεσο τουρκικό έλεγχο, δεν επιστρέφεται ταπεινωτικά στη Ρωσία και η Άγκυρα μπορεί να πει στην Ουάσιγκτον ότι αντιμετωπίζει το βασικό εμπόδιο για τα F-35.

Το σενάριο που γράφτηκε πιο καθαρά στον τουρκικό Τύπο είναι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και συγκεκριμένα το Ντουμπάι. Σύμφωνα με σχετικά δημοσιεύματα, η φόρμουλα θα προέβλεπε μεταφορά των S-400 στα Εμιράτα, ώστε η Τουρκία να ανοίξει τον δρόμο για επανένταξη στο πρόγραμμα των F-35.

Ωστόσο, τα ΗΑΕ έχουν ένα μεγάλο μειονέκτημα από ρωσικής πλευράς: διατηρούν στενές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Αυτό σημαίνει ότι η Μόσχα μπορεί να φοβηθεί πως ευαίσθητη ρωσική τεχνολογία θα μπορούσε κάποια στιγμή να βρεθεί πολύ κοντά σε αμερικανικά ή ισραηλινά χέρια.

Δεύτερη φόρμουλα: Κατάρ

Το Κατάρ είναι πολιτικά πιο κοντά στην Τουρκία. Η Άγκυρα έχει στενή στρατηγική σχέση με τη Ντόχα και διατηρεί στρατιωτική παρουσία στο Κατάρ. Γι’ αυτό, σε τουρκικούς κύκλους θεωρείται μια χώρα που θα μπορούσε θεωρητικά να λειτουργήσει ως «φιλική έξοδος» για τους S-400.

Όμως και εδώ υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Το Κατάρ φιλοξενεί μεγάλη αμερικανική στρατιωτική παρουσία. Για τη Μόσχα, αυτό είναι κόκκινη γραμμή. Η Ρωσία δύσκολα θα δεχθεί να μεταφερθεί ένα τόσο ευαίσθητο σύστημα σε χώρα όπου οι Αμερικανοί έχουν τόσο ισχυρό αποτύπωμα.

Άρα, το Κατάρ είναι βολικό για την Τουρκία, αλλά δύσκολο για τη Ρωσία.

Τρίτη φόρμουλα: άλλη χώρα του Κόλπου

Σύμφωνα με συζητήσεις που μεταδίδονται στα τουρκικά μέσα, υπάρχει και η εκδοχή να μην είναι ούτε τα ΗΑΕ ούτε το Κατάρ, αλλά μια άλλη χώρα του Κόλπου. Αυτό θα μπορούσε να είναι το πιο ευέλικτο σενάριο, εφόσον βρεθεί χώρα που να ικανοποιεί τρεις όρους: να είναι αποδεκτή από την Τουρκία, να μη θεωρείται υπερβολικά κοντά στο Ισραήλ και να μπορεί να δώσει στη Ρωσία εγγυήσεις ότι οι S-400 δεν θα περάσουν σε αμερικανικό τεχνικό έλεγχο.

Αυτό είναι ίσως το σενάριο που αφήνει περισσότερα περιθώρια διαπραγμάτευσης. Δεν έχει ακόμη συγκεκριμένο όνομα, αλλά ακριβώς γι’ αυτό μπορεί να είναι πιο χρήσιμο στο παζάρι.

Τέταρτη φόρμουλα: Σομαλία

Η Σομαλία έχει ακουστεί επειδή η Τουρκία διαθέτει εκεί σημαντική στρατιωτική παρουσία. Θεωρητικά, οι S-400 θα μπορούσαν να μεταφερθούν σε τουρκική εγκατάσταση εκτός Τουρκίας.

Όμως αυτό είναι από τα λιγότερο πιθανά σενάρια. Πρώτον, η Άγκυρα έχει ήδη διαψεύσει ότι υπάρχει τέτοιος σχεδιασμός. Δεύτερον, η Σομαλία δεν λύνει καθαρά το αμερικανικό νομικό πρόβλημα. Αν οι S-400 παραμείνουν τουρκική ιδιοκτησία, απλώς σε τουρκική βάση εκτός Τουρκίας, τότε η Ουάσιγκτον μπορεί να θεωρήσει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να τους κατέχει.

Με άλλα λόγια, η Σομαλία μπορεί να απομακρύνει γεωγραφικά το σύστημα, αλλά δεν είναι βέβαιο ότι απομακρύνει νομικά το πρόβλημα.

Πέμπτη φόρμουλα: Ιντσιρλίκ

Ένα ακόμη σενάριο που έχει συζητηθεί είναι οι S-400 να παραμείνουν στην Τουρκία, αλλά να τεθούν υπό ειδικό καθεστώς, ενδεχομένως σε χώρο όπως το Ιντσιρλίκ, όπου υπάρχει και νατοϊκή/αμερικανική παρουσία.

Αυτό θα μπορούσε να είναι μια τεχνική λύση ελέγχου και επιτήρησης. Όμως έχει δύο μεγάλα προβλήματα. Για την Ουάσιγκτον, μπορεί να μην αρκεί, διότι η Τουρκία θα εξακολουθεί να κατέχει το σύστημα. Για τη Μόσχα, θα είναι εξαιρετικά ευαίσθητο, γιατί οι S-400 θα βρίσκονται ακόμη πιο κοντά σε αμερικανικό περιβάλλον.

Άρα, το Ιντσιρλίκ μπορεί να λειτουργήσει ως ενδιάμεση ιδέα, αλλά δύσκολα ως τελική λύση.

Έκτη φόρμουλα: επιστροφή στη Ρωσία

Από νομικής πλευράς, η επιστροφή των S-400 στη Ρωσία θα ήταν η πιο καθαρή λύση. Η Τουρκία θα έπαυε να κατέχει το σύστημα και η Μόσχα θα διατηρούσε τον πλήρη έλεγχο της τεχνολογίας.

Όμως πολιτικά είναι δύσκολη φόρμουλα για τον Ερντογάν. Θα μπορούσε να παρουσιαστεί στο εσωτερικό ως υποχώρηση απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και ως παραδοχή ότι η αγορά των S-400 οδήγησε τελικά σε στρατηγικό αδιέξοδο.

Γι’ αυτό, αν και η επιστροφή στη Ρωσία είναι ίσως η πιο καθαρή λύση για την Ουάσιγκτον και τη Μόσχα, είναι από τις πιο δύσκολες για την πολιτική εικόνα της Άγκυρας.

Έβδομη φόρμουλα: πώληση σε Ινδία ή άλλη χώρα που θέλει S-400

Η Σοζτζού αναφέρει ότι στο τραπέζι υπάρχει και η ιδέα πώλησης των S-400 στην Ινδία ή σε άλλη χώρα που βρίσκεται σε αναμονή για την απόκτηση του ρωσικού συστήματος.

Αυτό το σενάριο είναι πιο κοντά στα συμφέροντα της Μόσχας, γιατί το σύστημα θα κατέληγε σε χώρα που ήδη έχει ή επιδιώκει αμυντική συνεργασία με τη Ρωσία. Θα μείωνε τον κίνδυνο αμερικανικής πρόσβασης και θα επέτρεπε στη Μόσχα να παρουσιάσει τη λύση ως εμπορική αναδιάταξη, όχι ως υποχώρηση.

Το πρόβλημα είναι ότι χρειάζεται σύνθετη συμφωνία: Τουρκία, Ρωσία, τρίτη χώρα και, εμμέσως, αποδοχή από τις ΗΠΑ ότι η Τουρκία πλέον δεν κατέχει τους S-400.

Ποια φόρμουλα είναι πιο πιθανή;

Με τα σημερινά δεδομένα, το πιο πιθανό σενάριο φαίνεται να είναι μια φόρμουλα τρίτης χώρας — πιθανότατα στον Κόλπο — αλλά όχι απαραίτητα τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Η Σομαλία είναι λιγότερο πιθανή, επειδή δεν λύνει καθαρά το νομικό ζήτημα της κατοχής. Το Κατάρ είναι πολιτικά βολικό για την Τουρκία, αλλά δύσκολο για τη Μόσχα λόγω της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας. Τα ΗΑΕ έχουν εμφανιστεί ως συγκεκριμένο σενάριο, αλλά οι σχέσεις τους με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ δημιουργούν ρωσικές επιφυλάξεις.

Η επιστροφή στη Ρωσία ή η πώληση σε χώρα όπως η Ινδία θα ήταν πιο κοντά στα ρωσικά συμφέροντα και πιο καθαρή νομικά. Όμως για την Τουρκία θα είχε μεγαλύτερο πολιτικό κόστος.

Γι’ αυτό η πιο πιθανή λύση είναι ένας συμβιβασμός: μεταφορά ή μεταβίβαση των S-400 σε τρίτη χώρα, με ρωσική έγκριση, αυστηρές εγγυήσεις μη πρόσβασης των Αμερικανών και τέτοια νομική διατύπωση ώστε η Ουάσιγκτον να μπορεί να πει στο Κογκρέσο ότι η Τουρκία δεν κατέχει πλέον το σύστημα.

Το παζάρι, επομένως, έχει τρία κλειδιά: η Άγκυρα θέλει F-35 χωρίς να φανεί ότι υποχωρεί, η Ουάσιγκτον θέλει τους S-400 εκτός τουρκικού ελέγχου και η Μόσχα θέλει να διασφαλίσει ότι το ρωσικό σύστημα δεν θα πέσει στα χέρια των Αμερικανών.

Με απλά λόγια: το πιθανότερο σενάριο είναι Κόλπος με ρωσικές εγγυήσεις. Το πιο βολικό για τη Μόσχα είναι Ρωσία ή Ινδία. Το λιγότερο πιθανό είναι η Σομαλία. Και το τελικό όνομα θα εξαρτηθεί από το τι θα μπορέσει να πουλήσει ο Ερντογάν ταυτόχρονα στον Τραμπ και στον Πούτιν.

Σφοδρή αντίδραση της Άγκυρας προκάλεσε απόφαση που εγκρίθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για το Κυπριακό, με το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών να την χαρακτηρίζει «άκυρη» και να καταγγέλλει ότι περιέχει «αβάσιμες και παράλογες κατηγορίες» κατά των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων.

Σε ανακοίνωσή του, το τουρκικό ΥΠΕΞ αναφέρει ότι η απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου «δεν έχει καμία ισχύ» και υποστηρίζει πλήρως την ανακοίνωση που εξέδωσε το λεγόμενο υπουργείο Εξωτερικών του ψευδοκράτους στα κατεχόμενα.

Η Άγκυρα κάνει λόγο για «ταπεινές συκοφαντίες» και υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη απόφαση αποτελεί, όπως αναφέρει, «το τελευταίο παράδειγμα της μονόπλευρης και διαστρεβλωμένης προσέγγισης» που υιοθετούν η Ευρωπαϊκή Ένωση και ειδικότερα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Κυπριακό.

Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών κατηγορεί επίσης τους ευρωπαϊκούς θεσμούς ότι απομακρύνονται, όπως ισχυρίζεται, από τις «ιστορικές πραγματικότητες» και από την «ουδετερότητα» στο Κυπριακό, εκφράζοντας «ανησυχία» για τη στάση αυτή.

Η ανακοίνωση εντάσσεται στη σταθερή γραμμή της Άγκυρας να απορρίπτει τις αποφάσεις και τα ψηφίσματα ευρωπαϊκών θεσμών που αφορούν την Κύπρο, ιδιαίτερα όταν γίνεται αναφορά στον ρόλο της Τουρκίας και του τουρκικού στρατού στο νησί.

Τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, είχε σήμερα ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, σύμφωνα με πηγές του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών που επικαλείται το CNN Türk.

Κατά τη διάρκεια της συνομιλίας, οι δύο υπουργοί συζήτησαν τις τελευταίες εξελίξεις στην περιοχή, καθώς και την κατάσταση γύρω από την εκεχειρία.

Η επικοινωνία πραγματοποιήθηκε μετά τη δήλωση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος ανέφερε ότι «η εκεχειρία με το Ιράν έχει τελειώσει για μένα» και πρόσθεσε: «Δεν θέλω πλέον να κάνω συμφωνία μαζί τους».

Όπως μεταδίδεται, η Άγκυρα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, καθώς τυχόν νέα κλιμάκωση μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν θα μπορούσε να επηρεάσει συνολικά τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, αλλά και τον ρόλο της Τουρκίας ως χώρας που επιχειρεί να κρατήσει ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με όλες τις πλευρές.