Δύο ιδιοφυείς μαθηματικοί, τέσσερα τεράστια στηρίγματα και ένα ιδιαίτερο κονίαμα κρύβονται πίσω από το αρχιτεκτονικό θαύμα της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη. Το μυστικό του τρούλου της, που στέκεται εδώ και σχεδόν 1.500 χρόνια, επαναφέρει στο προσκήνιο η τουρκική εφημερίδα Sözcü, με αφορμή τις εργασίες αποκατάστασης του ιστορικού μνημείου.
Πώς κατάφερε ο τεράστιος τρούλος της Αγίας Σοφίας να αντέξει στο πέρασμα των αιώνων και στους ισχυρούς σεισμούς που έπληξαν την Κωνσταντινούπολη; Η απάντηση κρύβεται τόσο στη μαθηματική ιδιοφυΐα των δημιουργών του όσο και σε ένα ιδιαίτερο οικοδομικό υλικό.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της τουρκικής εφημερίδας Sözcü, πίσω από τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό της Αγίας Σοφίας βρίσκονται δύο σπουδαίοι επιστήμονες της βυζαντινής εποχής: ο Ισίδωρος ο Μιλήσιος και ο Ανθέμιος ο Τραλλιανός.
Οι δύο μαθηματικοί επιχείρησαν κάτι πρωτοφανές για την εποχή τους: να τοποθετήσουν έναν γιγαντιαίο κυκλικό τρούλο πάνω σε ένα τετράγωνο οικοδόμημα.
Το μαθηματικό τέχνασμα που έκανε τον τρούλο να αιωρείται
Η λύση που επινόησαν βασίστηκε σε τέσσερα καμπυλόγραμμα τριγωνικά στοιχεία, τα λεγόμενα σφαιρικά τρίγωνα, τα οποία μεταφέρουν το βάρος του τρούλου σε τέσσερα μεγάλα στηρίγματα.
Παράλληλα, τα 40 παράθυρα στη βάση του δημιουργούν την εντύπωση ότι ο τεράστιος τρούλος αιωρείται πάνω από τον ναό.
Ο βυζαντινός ιστορικός Προκόπιος είχε περιγράψει αυτό το εντυπωσιακό θέαμα, γράφοντας ότι ο τρούλος έμοιαζε σαν να κρέμεται από τον ουρανό με μια χρυσή αλυσίδα.
Το μυστικό βρισκόταν στο κονίαμα
Ωστόσο, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο για την αντοχή του μνημείου αποκαλύφθηκε μέσα από έρευνες τη δεκαετία του 1990.
Πρόκειται για το ειδικό κονίαμα που χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή, ένα μείγμα ασβέστη και θρυμματισμένου τούβλου, γνωστό στην Τουρκία ως «Horasan».
Το υλικό αυτό αποκτούσε σταδιακά μεγαλύτερη αντοχή και συνέβαλε στην απορρόφηση των σεισμικών καταπονήσεων, βοηθώντας το οικοδόμημα να αντέξει στους αιώνες.
Η παρέμβαση του Μιμάρ Σινάν
Μετά την οθωμανική κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης το 1453, η Αγία Σοφία συνέχισε να αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης φροντίδας.
Επί σουλτάνου Σελίμ Β΄, ο περίφημος Οθωμανός αρχιτέκτονας Μιμάρ Σινάν ανέλαβε εργασίες συντήρησης και ενίσχυσης του μνημείου, αντιμετωπίζοντας προβλήματα στατικότητας στους τοίχους και στον τρούλο.
Νέες εργασίες αποκατάστασης
Το ενδιαφέρον για τα κατασκευαστικά μυστικά της Αγίας Σοφίας αναζωπυρώνεται καθώς συνεχίζονται οι εργασίες αποκατάστασης.
Σύμφωνα με τη Sözcü, στις τελευταίες παρεμβάσεις τοποθετήθηκε ένα μεγάλο γκρίζο προστατευτικό κάλυμμα γύρω από σημαντικό τμήμα του τρούλου, με στόχο την προσωρινή προστασία του από τη βροχή και τις καιρικές συνθήκες.
Σχεδόν δεκαπέντε αιώνες μετά την ανέγερσή της, η Αγία Σοφία εξακολουθεί να προκαλεί θαυμασμό, όχι μόνο για την ιστορική και θρησκευτική της σημασία, αλλά και για τις πρωτοποριακές τεχνικές των Βυζαντινών δημιουργών της.




