«Οι άνθρωποι λιγόστευαν και οι ναοί μας ερήμωναν». Με αυτή τη συγκλονιστική αναφορά στις δύσκολες εποχές που πέρασε η Ρωμιοσύνη της Κωνσταντινούπολης, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος έδωσε το στίγμα στα Ιερά Θυρανοίξια του ανακαινισμένου Ιερού Ναού Αγίου Χαραλάμπους στο Βεβέκι του Βοσπόρου. Ο ιστορικός ναός, ύστερα από δύο χρόνια εκτεταμένων εργασιών, άνοιξε ξανά τις πόρτες του και παραδόθηκε στην Ομογένεια της Πόλης.
Των Ιερών Θυρανοιξίων προέστη ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, παρουσία εκπροσώπων της εκκλησιαστικής και κοινοτικής ζωής της Κωνσταντινούπολης, μελών της Ομογένειας και πλήθους πιστών.
Η μεγάλη αποκατάσταση πραγματοποιήθηκε με δωρεά του ιδρυτή και προέδρου της PeopleCert, Βύρωνα Νικολαΐδη, και μετέτρεψε ένα έργο που αρχικά υπολογιζόταν να διαρκέσει έξι μήνες σε μια πλήρη επιχείρηση διάσωσης και συντήρησης του σχεδόν δύο αιώνων ναού.
Βαρθολομαίος: «Δεν ανακαινίστηκε για να μείνει ένα ωραίο μνημείο»
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κατέστησε σαφές ότι ο στόχος δεν ήταν να αποκατασταθεί απλώς ένα ακόμη ιστορικό κτίριο της Κωνσταντινούπολης.
«Ο ναός αυτός ανακαινίστηκε όχι για να μείνει ένα ωραίο μνημείο του παρελθόντος, αλλά για να είναι ζωντανή Εκκλησία Θεού ζώντων», τόνισε.
Και παρέδωσε ουσιαστικά τη σκυτάλη στους ίδιους τους Ρωμιούς της Πόλης:
«Τις θύρες αυτές όμως θα τις κρατήσετε ανοιχτές εσείς, με την παρουσία σας, με την τακτική συμμετοχή σας στη Θεία Λειτουργία, με τον εκκλησιασμό σας, με τα παιδιά και τα εγγόνια σας».
Ο Πατριάρχης κάλεσε τις επόμενες γενιές να διατηρήσουν την πίστη, τις παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα της Ρωμιοσύνης, επισημαίνοντας ότι «το ιερό χρέος της συνεχίσεως του έργου των πατέρων μας βαρύνει σήμερα όλους τους απογόνους αυτών».
«Πόσες νύχτες φόβου και δοκιμασιών γνώρισε η Ομογένεια»
Η πιο φορτισμένη στιγμή της ομιλίας του ήταν όταν αναφέρθηκε στις δύσκολες δεκαετίες που πέρασε η ελληνική κοινότητα της Κωνσταντινούπολης.
«Πόσες νύχτες φόβου και δοκιμασιών δεν γνώρισε, αδελφοί και τέκνα μου, η Ομογένεια της Πόλης μας; Πόσες φορές δεν εφάνη ότι ο κόπος μας έμενε άκαρπος; Ότι τα δίχτυα επέστρεφαν άδεια; Ότι οι άνθρωποι λιγόστευαν και οι ναοί μας ερήμωναν;», είπε.
Αναγνώρισε ότι σήμερα η ενοριακή κοινότητα είναι μικρή. Έσπευσε όμως να υπογραμμίσει ότι για τη Ρωμιοσύνη της Πόλης οι αριθμοί δεν υπήρξαν ποτέ το μοναδικό μέτρο της παρουσίας της.
«Μπορεί το αδελφάτο, το ενοριακό, να είναι μικρό, ελάχιστο, αλλά εμείς οι Ρωμιοί, και μάλιστα στην Πόλη αυτή, ουδέποτε αξιολογήσαμε ή βασίσαμε τα καθ’ ημάς εις τους αριθμούς», τόνισε.
«Ανακαινίστηκε ο ναός, ας ανακαινιστούμε και εμείς»
Ο Βαρθολομαίος έδωσε και πνευματικό περιεχόμενο στην αποκατάσταση.
«Ανακαινίστηκε ο ναός, ας ανακαινιστούμε και εμείς», είπε.
«Εκαθαρίσθησαν οι τοίχοι, αποκατεστάθησαν τα φθαρμένα, έλαμψαν και πάλι οι εικόνες. Ας καθαριστεί και η ψυχή μας διά της μετανοίας, ας αποκατασταθεί εντός μας η θεία εικόνα», πρόσθεσε.
Αθηναγόρας: Να επιστρέψει ο Άγιος Χαράλαμπος «στο αρχαίο κάλλος του»
Στη σχεδόν δύο αιώνων ιστορία του Αγίου Χαραλάμπους αναφέρθηκε ο Μητροπολίτης Κυδωνιών Αθηναγόρας, Αρχιερατικώς Προϊστάμενος της Περιφέρειας Βοσπόρου.
Ο σημερινός ναός χτίστηκε το 1830, στη θέση παλαιότερου ναού, η ύπαρξη του οποίου μαρτυρείται ήδη πριν από το 1796.
Ο χρόνος και οι περιπέτειες της ιστορίας είχαν αφήσει βαθιά σημάδια στο κτίσμα, χωρίς όμως να διακοπεί η θρησκευτική ζωή της κοινότητας.
Ο Μητροπολίτης Αθηναγόρας σημείωσε ότι η προσπάθεια έγινε ώστε ο ναός να επιστρέψει «στο αρχαίο κάλλος του» και αναφέρθηκε ιδιαίτερα στον Βύρωνα Νικολαΐδη, τον οποίο χαρακτήρισε «φιλογενή ευεργέτη» και «πιστό τέκνο της Εκκλησίας».
Όπως είπε, οι εργασίες ξεκίνησαν πριν από περίπου δύο χρόνια με την ευχή και την ευλογία του Οικουμενικού Πατριάρχη.
«Χωρίς βεβαίως να λείψουν οι δυσκολίες, οι πειρασμοί, οι κίνδυνοι και οι απογοητεύσεις», σημείωσε για την πορεία του έργου.
Αθηναγόρας για Νικολαΐδη: «Θα μνημονεύεται ευγνωμόνως εσαεί»
Ιδιαίτερα θερμή ήταν η αναφορά του Μητροπολίτη στον άνθρωπο που χρηματοδότησε την αποκατάσταση.
«Ο Άγιος Χαράλαμπος κάλεσε, με τον δικό του μοναδικό τρόπο, ένα πιστό τέκνο της Εκκλησίας, Χαλκηδόνιο την καταγωγή, τον κύριο Βύρωνα Νικολαΐδη, από τον οποίον ζήτησε να ενδύσει τον οίκο του μυστικώς με νέα στολή, ως πορφύρα και βύσσο», είπε.
Και πρόσθεσε: «Με τον τρόπο αυτό, ο κύριος Νικολαΐδης κατέστη ευεργέτης της Κοινότητός μας και θα μνημονεύεται ευγνωμόνως εσαεί».
Ο Μητροπολίτης εξέφρασε παράλληλα την ελπίδα ότι η προσπάθεια συντήρησης θα συνεχιστεί και στα δύο μεγάλα προσκυνητάρια με τις εικόνες του Αγίου Νικολάου και των Αγίων Τριών Ιεραρχών, που επίσης χρειάζονται συντήρηση.
Τα σημάδια Σεπτεμβριανών στην εικόνα
Μια ιδιαίτερα φορτισμένη ιστορική λεπτομέρεια αποκάλυψε ο πρόεδρος της Κοινότητας, Ανδρέας Ρομπόπουλος.
Η εικόνα του Αγίου Χαραλάμπους που βρίσκεται στην είσοδο του ναού φέρει ακόμη τα σημάδια των Σεπτεμβριανών του 1955.
«Η εικόνα του Αγίου Χαραλάμπους που βλέπετε στην είσοδο φέρει ακόμη τα σημάδια των Σεπτεμβριανών», ανέφερε, θυμίζοντας ότι ο ναός είχε υποστεί σοβαρές ζημιές κατά τα γεγονότα του Σεπτεμβρίου του 1955.
Ξεκίνησαν για έξι μήνες – Χρειάστηκαν δύο χρόνια
Το μέγεθος της ζημιάς αποκαλύφθηκε σταδιακά.
Ο αρχικός σχεδιασμός ήταν πολύ πιο περιορισμένος. Προέβλεπε κυρίως την αποκατάσταση του γυναικωνίτη, ο οποίος είχε υποστεί σοβαρές ζημιές από νερά, και την αντιμετώπιση προβλημάτων σε εξωτερικά σημεία.
Όταν όμως ξεκίνησαν οι εργασίες, η εικόνα άλλαξε. Η στέγη είχε καταστραφεί σε πολύ μεγάλο βαθμό και τα στοιχεία που τη στήριζαν ήταν σαθρά.
«Ξεκινήσαμε πριν από δύο χρόνια για ένα εξάμηνο», ανέφερε ο Ανδρέας Ρομπόπουλος.
Το έργο τελικά κράτησε δύο χρόνια και ο προϋπολογισμός τριπλασιάστηκε. «Δεν κάναμε μια εύκολη βαφή για να κουκουλώσουμε»
Η απόφαση ήταν να μη γίνει μια επιφανειακή ανακαίνιση. «Δεν πήγαμε με μια εύκολη βαφή να κουκουλώσουμε τα όσα υπήρχαν, αλλά συντηρήθηκε πραγματικά ο ναός μας, που ούτως ή άλλως είναι ένα κόσμημα από την εποχή που χτίστηκε», είπε ο Ανδρέας Ρομπόπουλος.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του τέμπλου. Δεν ξαναβάφτηκε. Καθαρίστηκε και συντηρήθηκε και, στη διάρκεια των εργασιών, ήρθαν στο φως παλαιά φύλλα χρυσού που είχαν καλυφθεί με βαφή.
Όσα τμήματα ήταν δυνατόν να σωθούν αποκαταστάθηκαν, ενώ εκεί όπου αυτό δεν ήταν πλέον δυνατό τοποθετήθηκαν νέα.
Το ίδιο έγινε και στις μαρμαρώσεις του ναού: δεν ξαναβάφτηκαν αλλά καθαρίστηκαν και συντηρήθηκαν.
Τρεις ξύλινες κολόνες ήταν πλήρως κατεστραμμένες
Οι εκπλήξεις δεν σταμάτησαν εκεί. Κατά τις εργασίες διαπιστώθηκε ότι τρεις ξύλινες κολόνες ήταν πλήρως κατεστραμμένες.
Σύμφωνα με τον Ανδρέα Ρομπόπουλο, στο παρελθόν είχαν καλυφθεί με μεταλλικά στοιχεία ώστε να μπορούν να παραμένουν όρθιες.
Ύστερα από τις απαραίτητες εγκρίσεις, αντικαταστάθηκαν πλήρως.
Από τη στέγη και το Ιερό μέχρι το τέμπλο και τις εικόνες
Η αποκατάσταση ήταν εκτεταμένη.
Οι εργασίες περιέλαβαν: επισκευή και μόνωση της στέγης, αποκατάσταση της ιδιαίτερης κυκλικής στέγης πάνω από το Ιερό, εργασίες στο Ιερό και στο τέμπλο, ανακατασκευή του γυναικωνίτη και της εσωτερικής σκάλας, επισκευή των στασιδίων, συντήρηση των εκκλησιαστικών εικόνων από εξειδικευμένο κλιμάκιο συντηρητών, παρεμβάσεις στις εισόδους, στις πύλες και στους εξωτερικούς χώρους, αναβάθμιση των ηλεκτρολογικών και υδραυλικών εγκαταστάσεων, εργασίες εσωτερικής συντήρησης και χρωματισμού.
«Δεν είπε ποτέ “σταματάμε εδώ”»
Ο Ανδρέας Ρομπόπουλος στάθηκε ιδιαίτερα στη στάση του Βύρωνα Νικολαΐδη, καθώς κάθε νέα ζημιά που ερχόταν στο φως σήμαινε επιπλέον κόστος και νέα καθυστέρηση.
Όπως είπε, η απάντηση του δωρητή ήταν κάθε φορά η ίδια. «Δεν είπε ποτέ “σταματάμε εδώ”. Πάντα ήταν πρόθυμος και έλεγε “να προχωρήσουμε”».
Η καθυστέρηση μάλιστα είχε και μια συμβολική κατάληξη: τα θυρανοίξια συνέπεσαν τελικά με τη συμπλήρωση 35 ετών Πατριαρχίας του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου.
Για τον λόγο αυτό, ο Ανδρέας Ρομπόπουλος ζήτησε από τον Πατριάρχη να φυτέψει μία ελιά στην αυλή του ναού ως ανάμνηση της ημέρας και της επετείου.
Βαρθολομαίος για δωρεά: «Πράξη εμπιστοσύνης προς το μέλλον»
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης έκανε ειδική αναφορά στον Βύρωνα Νικολαΐδη και στη συνολικότερη προσφορά του προς την Ομογένεια. Υπενθύμισε ότι είχε στηρίξει και την ανακαίνιση της Παναγίας Μπαλίνου. «Σήμερα, μετά την Παναγία του Μπαλίνου, ο Άγιος Χαράλαμπος», είπε.
Χαρακτήρισε την προσφορά του όχι απλώς μια οικονομική χορηγία, αλλά «ομολογία πίστεως» και «πράξη εμπιστοσύνης προς το μέλλον της Ομογένειάς μας εδώ στην Πόλη».
«Σας απονέμουμε και πάλιν σήμερα τον έπαινο και την ευαρέσκεια της Μητρός Εκκλησίας για την προσφορά σας εις τα καθ’ ημάς», ανέφερε.
Κατά την τελετή ο Πατριάρχης έκανε και τα αποκαλυπτήρια της αναμνηστικής επιγραφής που τοποθετήθηκε στον ναό και μνημονεύει την ανακαίνισή του με δωρεά του Βύρωνα Νικολαΐδη.
Νικολαΐδης: «Δεν πρέπει να αφήσουμε τη φλόγα να σβήσει»
Ο Βύρων Νικολαΐδης έστειλε από την πλευρά του ισχυρό μήνυμα για το μέλλον της Ρωμιοσύνης της Κωνσταντινούπολης. «Κάθε ανοιχτή εκκλησία και κάθε ζωντανό σχολείο δηλώνουν ότι η Ρωμιοσύνη εξακολουθεί να ζει στην Πόλη», είπε.
Μίλησε και για τη δική του σχέση με την Εκκλησία και την Παιδεία, εξηγώντας ότι ως «γνήσιο τέκνο της Κωνσταντινούπολης» μεγάλωσε με αυτά τα δύο στοιχεία να αποτελούν μέρος της ταυτότητάς του.
Ο ίδιος έψαλλε επί 12 χρόνια – τέσσερα στη Χαλκηδόνα και οκτώ στο Οικουμενικό Πατριαρχείο – ενώ είναι παιδί δύο εκπαιδευτικών.
Η προσωπική ιστορία με την «Απογευματινή»
Ο Βύρων Νικολαΐδης αποκάλυψε και έναν προσωπικό δεσμό με την οικογένεια του Ανδρέα Ρομπόπουλου.
Όπως είπε, ο πατέρας του προέδρου της Κοινότητας, Χαράλαμπος Ρομπόπουλος, υπήρξε μέντοράς του όταν σε ηλικία μόλις 12-13 ετών εργαζόταν τα καλοκαίρια στην ομογενειακή εφημερίδα «Απογευματινή».
«Σε σημαντικό βαθμό τα καλά ελληνικά που μιλάω και γράφω σήμερα τα οφείλω στον Χαράλαμπο Ρομπόπουλο», είπε, εξηγώντας ότι εκείνος του ανέθετε τότε τη διόρθωση κειμένων της εφημερίδας.
«Να ανάβουν τα καντήλια και να ακούγεται η Θεία Λειτουργία»
Για την αποκατάσταση του Αγίου Χαραλάμπους, ο Βύρων Νικολαΐδης υπογράμμισε ότι το ζητούμενο δεν ήταν να σωθεί απλώς ένα ιστορικό κτίριο.
«Στόχος μας δεν ήταν απλώς η αποκατάσταση ενός ιστορικού ναού, αλλά να παραμείνει ζωντανός τόπος πίστης για τη Ρωμιοσύνη, να ανάβουν τα καντήλια του, να ακούγεται η Θεία Λειτουργία και οι άνθρωποι να αισθάνονται ότι αυτός ο τόπος εξακολουθεί να τους ανήκει και εκείνοι να ανήκουν σε αυτόν», είπε.
«Θέλουμε τα παιδιά μας να μιλούν ελληνικά»
Ο δεύτερος μεγάλος άξονας της ομιλίας του ήταν η Παιδεία και ιδιαίτερα η ελληνική γλώσσα.
«Χωρίς παιδιά στα σχολεία μας και χωρίς μια νέα γενιά που γνωρίζει τη γλώσσα, την ιστορία και τις ρίζες της, δεν μπορεί να υπάρξει αναβίωση της Ρωμιοσύνης», τόνισε.
Περισσότερα από 100 παιδιά στην Κωνσταντινούπολη και την Ίμβρο έχουν παρακολουθήσει περισσότερες από 600 ώρες μαθημάτων αγγλικής γλώσσας, ενώ πλέον το πρόγραμμα επεκτείνεται και στην ελληνική.
«Θέλουμε τα παιδιά μας στα σχολεία, όταν μιλάνε μεταξύ τους, να μιλάνε στα ελληνικά. Όταν μιλάνε με τους δασκάλους και τους γονείς τους, να μιλάνε στα ελληνικά», είπε.
Και πρόσθεσε: «Δεν πρέπει να αφήσουμε τη φλόγα να σβήσει».
Παράλληλα ανακοίνωσε ότι, ύστερα από αίτημα του Συλλόγου Εκπαιδευτικών της Ίμβρου, θα προσφερθούν και μαθήματα τουρκικής γλώσσας στα παιδιά του νησιού, με στόχο να έρθουν πιο κοντά οι δύο κοινότητες.
Περισσότερες από 40 δράσεις για την Ομογένεια
Ο Βύρων Νικολαΐδης ανέφερε ότι έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 40 δράσεις για την Ομογένεια στην Κωνσταντινούπολη και την Αθήνα.
Στον τομέα της Εκκλησίας περιλαμβάνονται η στήριξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου και η αποκατάσταση ιστορικών ναών.
Μεταξύ αυτών είναι και η πλήρης αποκατάσταση της Παναγίας Μπαλίνου, όπου φιλοξενείται το έργο για την «Αναβίωση της Ακουστικής της Αγίας Σοφίας», σε συνεργασία με τον καθηγητή Jonathan Abel του Stanford University.
«Κανείς δεν περισσεύει»
Ο Βύρων Νικολαΐδης συνόψισε το όραμά του για τη Ρωμιοσύνη σε μια φράση: «Η αναβίωση της Ρωμιοσύνης επιτυγχάνεται όταν ένα σχολείο γεμίζει παιδιά, όταν μια εκκλησία παραμένει ζωντανή, όταν η γλώσσα μας ακούγεται, όταν η πίστη μας βιώνεται, όταν οι νεότεροι πιστεύουν στο μέλλον της Πόλης».
Και απευθύνοντας κάλεσμα συστράτευσης στην Ομογένεια τόνισε: «Κανείς δεν περισσεύει».
Τα εύσημα σε Αθηναγόρα και Ρομπόπουλο
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης συνεχάρη τον Μητροπολίτη Κυδωνιών Αθηναγόρα για τη μέριμνα και την παρακολούθηση των εργασιών, καθώς και την Εκκλησιαστική Επιτροπή υπό την προεδρία του Ανδρέα Ρομπόπουλου.
Ευχαρίστησε ακόμη τους μηχανικούς, τους τεχνίτες, τους εργάτες και όλους όσοι βοήθησαν υλικά ή ηθικά στην αποκατάσταση, υπογραμμίζοντας ότι σε τέτοια έργα αξία δεν έχει μόνο η μεγάλη οικονομική προσφορά αλλά και το «δίλεπτον της χήρας» όταν προσφέρεται με αγαθή προαίρεση.
Ο Ανδρέας Ρομπόπουλος, από την πλευρά του, στάθηκε στη συνεργασία που αναπτύχθηκε γύρω από το έργο. «Αυτή η συνεργασία θα μας πάει μπροστά σαν Ομογένεια», τόνισε.
Στο εφετείο η υπόθεση για το σχολείο της Κοινότητας
Ο πρόεδρος της Κοινότητας αναφέρθηκε ακόμη στις προσπάθειες που βρίσκονται σε εξέλιξη για το οικόπεδο του σχολείου.
Όπως είπε, οι σχετικές δικαστικές διαδικασίες έχουν φθάσει στο εφετείο, ενώ παράλληλα προχωρεί η διαδικασία για την άδεια ανοικοδόμησης του σχολείου, το οποίο δεν λειτουργεί εδώ και περίπου 40 χρόνια.
Δώρο Ευαγγέλιο και θυμιατό στον ανακαινισμένο ναό
Στο τέλος της τελετής έγινε γνωστό ότι ο επιχειρηματίας Δημήτρης Σαμαράς προσέφερε ένα Ιερό Ευαγγέλιο για τον ανακαινισμένο Άγιο Χαράλαμπο.
Από το Φανάρι προσφέρθηκε επίσης ένα θυμιατό για τις λειτουργικές ανάγκες του ναού.
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης ολοκλήρωσε απευθυνόμενος στον Βύρωνα Νικολαΐδη: «Και πάλι άξιος, κύριε Νικολαΐδη. Χρόνια πολλά σε όλους. Βοήθειά μας ο Άγιος Χαράλαμπος».
Ο Άγιος Χαράλαμπος ξανά ζωντανός στον Βόσπορο
Με τα Ιερά Θυρανοίξια έκλεισε ένας κύκλος δύο ετών εργασιών και άνοιξε ένας νέος για τον ιστορικό Άγιο Χαράλαμπο.
Ο ναός, λίγο πριν συμπληρώσει δύο αιώνες ζωής, παραδόθηκε ξανά στην Ομογένεια έχοντας διατηρήσει τον ιστορικό και αρχιτεκτονικό χαρακτήρα του.
