Δύο τουρκικές αναλύσεις επιχειρούν να παρουσιάσουν ένα νέο σκηνικό στο Κυπριακό, συνδέοντας την πολιτική ισότητα των Τουρκοκυπρίων με την αυξανόμενη ανάγκη της Ευρώπης για τη στρατιωτική και γεωπολιτική ισχύ της Τουρκίας.
Ο Τουρκοκυπριακής καταγωγής δημοσιογράφος Γιουσούφ Κανλί και ο Τούρκος απόστρατος και στρατηγικός αναλυτής Οσμάν Γκαζί Καντεμίρ υποστηρίζουν ότι το Κυπριακό δεν μπορεί πλέον να εξετάζεται μόνο ως μια διακοινοτική διαφορά.
Κατά τις αναλύσεις τους, το ζήτημα συνδέεται πλέον με την ευρωπαϊκή άμυνα, τις σχέσεις Τουρκίας–Δύσης και τη νέα ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Κανλί: «Ίσοι στο τραπέζι, άνισοι μετά»
Ο Γιουσούφ Κανλί υποστηρίζει ότι το βασικό πρόβλημα στο Κυπριακό είναι το λεγόμενο «τείχος του καθεστώτος».
Όπως ισχυρίζεται, όταν οι πόρτες των διαπραγματεύσεων είναι κλειστές, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης αντιμετωπίζονται ως ισότιμοι συνομιλητές.
Μόλις όμως ολοκληρωθούν οι συνομιλίες, ο ένας επιστρέφει στη θέση του διεθνώς αναγνωρισμένου αρχηγού κράτους και ο άλλος αντιμετωπίζεται ως εκπρόσωπος μιας κοινότητας.
Κατά τον Κανλί, αυτή η αντίφαση καθιστά αδύνατη μια πραγματική εταιρική σχέση και ενισχύει την πεποίθηση των Τουρκοκυπρίων ότι δεν θα γίνουν ποτέ δεκτοί ως ίσοι εταίροι.
Επίθεση για την Πράσινη Γραμμή
Ο Κανλί στρέφεται και εναντίον της πρακτικής ξένων ηγετών να επισκέπτονται την Κυπριακή Δημοκρατία και να κοιτούν προς τα κατεχόμενα από την Πράσινη Γραμμή.
Χρησιμοποιώντας ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα, υποστηρίζει ότι η βόρεια Κύπρος δεν είναι «πολιτικός ζωολογικός κήπος» και ότι οι Τουρκοκύπριοι δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως μια κοινότητα που οι διεθνείς επισκέπτες παρατηρούν από απόσταση.
Κατά τον ίδιο, τέτοιες εικόνες στέλνουν το μήνυμα ότι οι Τουρκοκύπριοι θα παραμένουν σε απομόνωση όσο δεν αποδέχονται την υφιστάμενη δομή της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το παρασκήνιο με τον Γκουτέρες
Ο Κανλί αποκαλύπτει, όπως υποστηρίζει, άγνωστο παρασκήνιο γύρω από την απόφαση του Αντόνιο Γκουτέρες να επισκεφθεί τον Τουφάν Ερχιουρμάν στο γραφείο του.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η επίσκεψη δεν έγινε έπειτα από πρόσκληση της τουρκοκυπριακής πλευράς, αλλά αποτελούσε προσωπική επιλογή του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ.
Η Μαρία Άνγκελα Ολγκίν φέρεται να ενημέρωσε ταυτόχρονα τους διαπραγματευτές των δύο πλευρών για το πρόγραμμα, το οποίο προέβλεπε συναντήσεις και με τους δύο ηγέτες στα γραφεία τους.
Ο Κανλί απορρίπτει τις αντιδράσεις περί «αναβάθμισης του καθεστώτος», υποστηρίζοντας ότι επρόκειτο “για διαδικαστική ισότητα και όχι για αναγνώριση της ‘τδβκ’”.
Καντεμίρ: «Η Ευρώπη χρειάζεται την Τουρκία»
Σε διαφορετική, αλλά συμπληρωματική γραμμή κινείται ο Οσμάν Γκαζί Καντεμίρ.
Ο Τούρκος αναλυτής υποστηρίζει ότι η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας δεν μπορεί πλέον να σχεδιαστεί χωρίς την Τουρκία, εξαιτίας της στρατιωτικής της ισχύος, της αμυντικής της βιομηχανίας και της γεωστρατηγικής της θέσης.
Κατά τον ίδιο, οι εντάσεις με τη Ρωσία και η ανάγκη της Ευρώπης να ενισχύσει την άμυνά της έχουν καταστήσει την Άγκυρα πιο απαραίτητη.
Η Τουρκία, όπως αναφέρει, επιδιώκει να αξιοποιήσει το νέο περιβάλλον για να αποκτήσει μεγαλύτερη πρόσβαση σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα και να ενισχύσει τις σχέσεις ασφαλείας με τη Δύση.
«Πίεση σε Αθήνα και Λευκωσία»
Ο Καντεμίρ επικαλείται εκτιμήσεις του Έλληνα διεθνολόγου Κωνσταντίνου Φίλη, υποστηρίζοντας ότι η αυξανόμενη ανάγκη της Ευρώπης για την Τουρκία μπορεί να δημιουργήσει πιέσεις προς την Αθήνα και τη Λευκωσία.
Σύμφωνα με την τουρκική ανάγνωση, το Κυπριακό αποτελεί σήμερα ένα από τα πολιτικά εμπόδια για τη βαθύτερη ένταξη της Τουρκίας στο ευρωπαϊκό αμυντικό σύστημα.
Η Κυπριακή Δημοκρατία κατηγορείται ότι εμποδίζει την πρόσβαση της Τουρκίας σε ευρωπαϊκούς αμυντικούς μηχανισμούς, ενώ η Άγκυρα μπλοκάρει αντίστοιχα ορισμένα κανάλια συνεργασίας ανάμεσα στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ.
Το σενάριο της «δημιουργικής ασάφειας»
Ο Καντεμίρ αναφέρεται και σε ανεπίσημα σενάρια λύσης που φέρεται να συζητούνται γύρω από την αποστολή της Μαρία Άνχελα Ολγκίν.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η λεγόμενη «δημιουργική ασάφεια».
Η ελληνοκυπριακή πλευρά θα μπορούσε να παρουσιάζει το νέο μοντέλο ως χαλαρή ομοσπονδία, ενώ η τουρκική πλευρά ως μια νέα εταιρική σχέση με ομοσπονδιακά χαρακτηριστικά.
Οι εξουσίες της κεντρικής κυβέρνησης θα περιορίζονταν στην εξωτερική πολιτική, την άμυνα και τις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της διακυβέρνησης θα παρέμενε στα συνιστώντα κρατίδια.
Ο Καντεμίρ αναγνωρίζει, πάντως, ότι μια τέτοια ασάφεια θα μπορούσε να διευκολύνει τις συνομιλίες βραχυπρόθεσμα, αλλά να προκαλέσει νέες νομικές και πολιτικές συγκρούσεις στο μέλλον.
«Έδαφος έναντι καθεστώτος»
Στην τουρκική ανάλυση επανέρχεται και η φόρμουλα «έδαφος έναντι καθεστώτος».
Στην τουρκοκυπριακή πλευρά θα μπορούσαν να προσφερθούν απευθείας πτήσεις, άμεσο εμπόριο και περισσότερες διεθνείς επαφές.
Σε αντάλλαγμα, θα συζητούνταν εδαφικές ρυθμίσεις, με τα Βαρώσια και τη Μόρφου να παραμένουν ανάμεσα στα πλέον ευαίσθητα ζητήματα.
Ο Καντεμίρ επικαλείται μάλιστα ελληνοκυπριακές αναλύσεις, σύμφωνα με τις οποίες μια χαλαρή ομοσπονδία θα μπορούσε σταδιακά να οδηγήσει στη μονιμοποίηση μιας de facto δομής δύο κρατών.
Ο κοινός παρονομαστής
Παρά τις διαφορετικές αφετηρίες τους, Κανλί και Καντεμίρ καταλήγουν στον ίδιο βασικό ισχυρισμό.
Ο πρώτος υποστηρίζει ότι χωρίς πολιτική ισότητα και ίση μεταχείριση των δύο πλευρών δεν μπορεί να υπάρξει κοινό μέλλον.
Ο δεύτερος εκτιμά ότι η γεωπολιτική συγκυρία και η ανάγκη της Ευρώπης για την Τουρκία μπορεί να αλλάξουν τους συσχετισμούς και να αυξήσουν την πίεση προς Αθήνα και Λευκωσία.
Το μήνυμα που επιχειρούν να περάσουν είναι ότι στο τραπέζι δεν βρίσκεται πλέον μόνο η μορφή μιας πιθανής λύσης.
Μαζί με το Κυπριακό διαπραγματεύονται πλέον η ευρωπαϊκή άμυνα, οι σχέσεις της Τουρκίας με τη Δύση και η ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
