Σε ένα ιδιαίτερα φορτισμένο πολιτικά δείπνο εργασίας στην Άγκυρα συναντώνται απόψε ο Ταγίπ Ερντογάν, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, αμέσως μετά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ.
Η συνάντηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί να αναβαθμίσει τον ρόλο της ως στρατηγικός εταίρος της Ευρώπης στην άμυνα, την ενέργεια και το μεταναστευτικό, ενώ οι Βρυξέλλες κρατούν ανοιχτό το κεφάλαιο των «δημοκρατικών προτύπων» και του κράτους δικαίου.
Σύμφωνα με το Euronews, η αποψινή συνάντηση ερμηνεύεται από Ευρωπαίους αξιωματούχους και αναλυτές ως προσπάθεια να μπει στην άκρη το βαρύ παρελθόν των εντάσεων και να περάσουν οι σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας σε μια πιο πραγματιστική, «ασφαλειοκεντρική» φάση.
Στο τραπέζι η άμυνα και το πρόγραμμα SAFE
Ένα από τα βασικά ζητήματα είναι η πιθανή συμμετοχή της Τουρκίας στο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα SAFE, ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο αφορά δάνεια για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.
Η Άγκυρα επιδιώκει ρόλο στα νέα ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα, προβάλλοντας τη στρατηγική της σημασία, τη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ και την ισχύ της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας.
Ωστόσο, σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι ενστάσεις της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας περιορίζουν την πλήρη συμμετοχή της Τουρκίας στο πρόγραμμα. Έτσι, η Άγκυρα θα μπορεί, όπως και άλλες χώρες που δεν έχουν πλήρη εταιρική σχέση ασφάλειας και άμυνας με την ΕΕ, να καλύπτει έως το 35% του κόστους των εξαρτημάτων σε συγκεκριμένα έργα.
Η φον ντερ Λάιεν, μιλώντας στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ με τον γενικό γραμματέα της Συμμαχίας Μαρκ Ρούτε, ανέφερε ότι υπάρχουν «πολλές δυνατότητες για πολύ στενή συνεργασία», χωρίς όμως να διευκρινίσει το ακριβές πλαίσιο αυτής της συνεργασίας.
Οι Βρυξέλλες δεν ξεχνούν κράτος δικαίου και Ιμάμογλου
Παρά το θετικό κλίμα που επιχειρείται να διαμορφωθεί, στις Βρυξέλλες υπάρχουν σαφείς επιφυλάξεις.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και ευρωβουλευτές επισημαίνουν ότι η Τουρκία είναι μεν κρίσιμος σύμμαχος στο ΝΑΤΟ και σημαντικός εταίρος για την ασφάλεια, τη μετανάστευση και την ενέργεια, όμως η συνεργασία αυτή δεν μπορεί να γίνει εις βάρος των θεμελιωδών αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Πολωνή ευρωβουλευτής Joanna Scheuring-Wielgus, μέλος της Μικτής Κοινοβουλευτικής Επιτροπής ΕΕ–Τουρκίας, δήλωσε ότι η συνεργασία με την Άγκυρα δεν μπορεί να παρακάμπτει τα ζητήματα δημοκρατίας, ελευθερίας της έκφρασης, ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης και μεταχείρισης της αντιπολίτευσης.
Στο ευρωπαϊκό μικροσκόπιο παραμένουν οι πιέσεις προς τα μέσα ενημέρωσης, οι διώξεις σε βάρος επικριτικών φωνών και ιδιαίτερα οι νομικές ενέργειες κατά του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, τις οποίες η ΕΕ παρακολουθεί ως ένδειξη για την πορεία του κράτους δικαίου στην Τουρκία.
Η δήλωση φον ντερ Λάιεν που ενόχλησε την Άγκυρα
Στο παρασκήνιο της συνάντησης υπάρχει και η πρόσφατη ένταση που προκάλεσε δήλωση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τον περασμένο Απρίλιο.
Η πρόεδρος της Κομισιόν είχε αναφερθεί στην ανάγκη η Ευρώπη να «ολοκληρώσει την ήπειρό της» ώστε να μην περάσει υπό «ρωσική, τουρκική ή κινεζική επιρροή». Η αναφορά αυτή προκάλεσε αντιδράσεις στην Τουρκία, καθώς η Άγκυρα θεώρησε ότι εξισώνεται με τη Ρωσία και την Κίνα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχείρησε στη συνέχεια να χαμηλώσει τους τόνους, υποστηρίζοντας ότι τα λόγια της φον ντερ Λάιεν παρερμηνεύθηκαν και ότι δεν υπήρχε πρόθεση σύγκρισης της Τουρκίας με οποιαδήποτε άλλη χώρα.
Η εκπρόσωπος της Κομισιόν Πάουλα Πίνιο είχε διευκρινίσει ότι η αναφορά στην Τουρκία αφορούσε το γεωπολιτικό της βάρος, το μέγεθός της και τον ρόλο της κυρίως στα Δυτικά Βαλκάνια, υπενθυμίζοντας ότι η Τουρκία είναι υποψήφια προς ένταξη χώρα και σημαντικός σύμμαχος στο ΝΑΤΟ.
Η σκιά του «Sofagate»
Πάνω από το αποψινό δείπνο πλανάται και η σκιά του περίφημου «Sofagate», του πρωτοκόλλου που το 2021 είχε προκαλέσει πολιτική θύελλα στην Ευρώπη.
Τότε, κατά τη συνάντηση του Ταγίπ Ερντογάν με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον τότε πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ στο προεδρικό συγκρότημα της Άγκυρας, η φον ντερ Λάιεν είχε μείνει για λίγα δευτερόλεπτα όρθια, χωρίς καρέκλα δίπλα στους δύο άνδρες ηγέτες.
Ο Ερντογάν και ο Μισέλ κάθισαν στις δύο κεντρικές πολυθρόνες, ενώ η πρόεδρος της Κομισιόν οδηγήθηκε σε καναπέ, γεγονός που είχε προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις για τον τρόπο αντιμετώπισής της τόσο από την τουρκική πλευρά όσο και εντός της ίδιας της ΕΕ.
Η φον ντερ Λάιεν είχε δηλώσει αργότερα ότι ένιωσε «πληγωμένη» και «μόνη ως γυναίκα» εκείνη τη στιγμή.
Όταν ρωτήθηκε η Κομισιόν πού θα καθίσει αυτή τη φορά η πρόεδρός της, ο εκπρόσωπος Ολόφ Γκιλ απάντησε με νόημα ότι αναμένεται «να καθίσουν όλοι στο τραπέζι, όπως αρμόζει σε ένα δείπνο».
Πραγματισμός με όρια
Η Άγκυρα θέλει να αξιοποιήσει τη νέα συγκυρία ασφαλείας στην Ευρώπη, ειδικά μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη συζήτηση για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αμυντική αυτονομία.
Οι Βρυξέλλες, από την άλλη, αναγνωρίζουν ότι η Τουρκία είναι πολύ σημαντική για να αγνοηθεί: διαθέτει στρατιωτική ισχύ, ελέγχει κρίσιμες γεωγραφικές οδούς, έχει ρόλο στο μεταναστευτικό, στην ενέργεια, στη Μαύρη Θάλασσα, στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία.
Όμως η ευρωπαϊκή πλευρά θέλει να καταστήσει σαφές ότι η στρατηγική συνεργασία δεν μπορεί να αποσυνδεθεί πλήρως από τις αξίες της ΕΕ.
Έτσι, το αποψινό δείπνο στην Άγκυρα δεν είναι απλώς μια διπλωματική συνάντηση. Είναι ένα τεστ ισορροπίας ανάμεσα στον ρεαλισμό της ασφάλειας και στις ευρωπαϊκές κόκκινες γραμμές για δημοκρατία, δικαιοσύνη και κράτος δικαίου.
Για τον Ερντογάν, είναι ευκαιρία να εμφανίσει την Τουρκία ως αναντικατάστατο παίκτη στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Για τη φον ντερ Λάιεν, είναι μια δύσκολη επιστροφή στην Άγκυρα, αυτή τη φορά όχι με το βλέμμα μόνο στο πρωτόκολλο, αλλά και στο μεγάλο παζάρι για το μέλλον των σχέσεων ΕΕ–Τουρκίας.
