Της Κορνηλίας Τσεβίκ Μπαϊβερτιάν
Από τα ραβασάκια και τα κρυφά ραντεβού της Πόλης, μέχρι τον λόγο, τον αρραβώνα και τον γάμο, ένα ταξίδι μνήμης στα ήθη που μας κράτησαν όρθιους.
Τα ήθη κι έθιμά μας, οι παραδόσεις μας σε ποικίλες εκφάνσεις, -ιστορικές, θρησκευτικές, λαϊκές, οικογενειακές-, είναι ριζωμένες στην ψυχή των ανθρώπων μας, αποτελώντας το βάθρο της ιστορικής μνήμης της μειονοτικής μας παρουσίας και γι αυτό πρέπει να φυλάγονται και να μεταδίδονται ως πολύτιμη κληρονομιά από τους προγενέστερους στους μεταγενέστερους. Στο πέρασμα των χρόνων καθώς αλλοιώνονται κάποιες αξίες μπροστά στα μεγάλα ρεύματα της αλλαγής και της σύγκρουσης των πολιτισμών, οι άνθρωποι της Πόλης, με τα νύχια και τα δόντια διαφυλάττουμε τις ρίζες μας, την ελληνοχρηστιανική μας ταυτότητα ως άτομα και ως κοινωνία. Οι εκδηλώσεις παρουσίας μας ως λαού, τα έθιμά μας από την γέννηση έως την ανάσταση, αποτελούν υπαρξιακά μας κομμάτια στο πέρασμά μας από την γεωγραφία αυτού του τόπου. ‘Ο γάμος, η βάπτιση, η κηδεία’ και η ιεροτελεστία που ακολουθείται, σηματοδοτούν το «παρόν» μας κι έχουν αξία υψίστης ζωτικής σημασίας και προτεραιότητας για τους ανθρώπους μας.
Ο λόγος του μπαμπά..
Ο γάμος είναι η ‘ιερή ένωση’ των δυο ανθρώπων μεταξύ τους κι ευλογείται. Κομίζει ευτυχία και χαρά στην στενή και ευρύτερη οικογένεια. Οι γάμοι μας εκτελέστηκαν πάππων προσπάππων βάσει ίδιων προτύπων κι εθίμων, πάντα με μια νότα εκσυγχρονισμού. Η επικρατέστερη ‘πατριαρχική αντίληψη’ σαφώς επιδρούσε και σε αυτό το κομμάτι της ζωής μας. Με αποτέλεσμα ο λόγος του μπαμπά, του αδερφού, του άνδρα, του ιερέα, να είναι καθοριστικός.
Πώς φλερτάραμε, πώς επισημοποιήσαμε τις σχέσεις μας, με ποιό τρόπο εκτελέστηκαν οι αρραβώνες και οι γάμοι μαςκατά τις δεκαετίες του ’70 κι ’80;
Τα σχολεία, οι σύνδεσμοι και οι σύλλογοι, οι κοινοί χώροι -όπως οι γειτονιές- στο άστυ και τα νησιά, είναι το έδαφος συνάντησης των νέων μας. Εδώ σμίγουν οι άνθρωποι και συνοδοιπορώντας ολοκληρώνουν τα μεγάλα κεφάλαια της ζωής τους. Τα από κοινού βιώματα και οι δεσμοί φιλίας, φέρνουν κοντά τους νέους που με την αφύπνηση διαρκούς αναζήτησης για το άλλο τους μισό εγκλιματίζονται στον συναισθηματικό τους κόσμο.
Μόνο με ραβασάκια…
Είναι γεγονός ότι οι νέοι μας λόγω του διαχωρισμού των σχολείων μας σε παρθεναγωγεία και αρρεναγωγεία, έζησαν την εφηβεία και την πρώτη νιότη τους διερευνώντας το άλλο φύλο, εξ αποστάσεως. Οι σύλλογοι και οι συλλογικές δραστηριότητες προσέφεραν ευκαιρίες αλληλογνωριμίας των νέων κι από πιο κοντά. Οι σχέσεις αυτές συνέχιζαν σιωπηλά κι αθόρυβα. Τα χρόνια όπου δεν υπήρχαν -ούτε κατά διάνοια- τα κινητά τηλέφωνα, μονάχα ‘τα ραβασάκια’ και οι μεσολαβητές συνεννόησης διενεργούσαν καταλυτικά στην επικοινωνία.
Κρυφές συναντήσεις μετά το σχολείο
Οι κρυφές συναντήσεις τα απογεύματα κατά την έξοδο από το σχολείο έχουν αφήσει εποχή. Η αναμονή των Ζωγραφειωτών τις φίλες τους τις Ζαππίδες ή τις Κενρικειάδες στην Σιράσελβιλερ ή στον αυλόγυρο της Αγίας Τριάδας, αλλά και αντίστοιχα των Μεγαλοσχολιτών τις Ιωακειμειάδες στα σκαλάκια του Φαναριού, είναι από τα εύθυμα πλάνα της νιότης μας που πάντα αναφέρονται στις κουβέντες περί σχολικής ζωής. Τα επακόλουθα εκτυλίσσονταν στους κόλπους των νησιών το καλοκαίρι. Είναι αξιοσημείωτο ότι τα περισσότερα φλερτ του καλοκαιριού στα νησιά, είχαν το ‘ευτυχές τέλος’ στην εκκλησία. Όταν οι δύο νέοι αρέσκονταν μεταξύ τουςπροχωρούσαν στο αμέσως επόμενο στάδιο. Η ένωση τους δρομολογούνταν σύμφωνα με το οικογενειακό προφίλ στο οποίο ανήκανε. Συνήθως στα ζητήματα αυτά την βαρύτητα είχε η οικογένεια του κοριτσιού. Κατά την περίοδο όπου γίνεται η αναφορά, οι νέοι είχαμε περισσότερες ελευθερίεςκι ευκαιρίες. Είχαμε γνώμη και λόγο σχετικά με ό,τι αφορούσε την δημιουργία της οικογενείας μας. Οιελευθερίες μας στις προτιμήσεις μας αυξήθηκαν συν τω χρόνω.
Από το χθες στο σήμερα
Ενώ η μια προηγούμενη γενεά βίωσε το φλέρτ -στα πάρκα, στα σινεμά, σε μυστικές συναντήσεις φιλικών σπιτιών, κ.λ.π-, σήμερα πια δεν εκπλήσσει το γεγονός όταν το ζευγάρι κάνουν σχέδια διακοπών και με την συγκατάθεση μάλιστα των γονέων τους. Η πιο προχωρημένη μορφή της ελευθερίας των νέων είναι ότι συζούν μαζί, κάνοντας την πρόβα της συζυγικής ζωής. Η συμβίωση αν και προς το παρόν δεν συναντάται μεταξύ των ομογενών της Πόλης, μεταξύ των Τούρκων όμως είναι αρκετά διαδεδομένος τρόπος ζωής. Εν αντιθέτως οι περισσότεροι πολίτες που μετανάστευσαν στην Ελλάδα πριν από μια εικοσαετία, ανεξαρτοποιήθηκαν από την οικογενειακή εστία στα δεκαοχτώ τους.
Αλλιώς οι Τούρκοι, αλλιώς οι ομογενείς
Είναι γεγονός ότι οι Τούρκοι μετά την αποφοίτησή τους από το λύκειο με αφορμή τις σπουδές τους φεύγουν σε δικά τους σπίτια. Απεναντίας οι ομογενείς νέοι συνεχίζουν να παραμένουν έως την ημέρα του γάμου τους με την οικογένειά τους κι αν ακόμα είναι οικονομικά ανεξάρτητοι. Εξαιρούνται όσοι από αυτούς φεύγουν στην Ελλάδα για σπουδές. Επίσης είναι γενικώς αποδεκτό ότι ασκείται περισσότερη κοινωνική πίεση στα κορίτσια. Αν ρωτηθεί σε μια νεαρά κοπέλα που τυγχάνει να έχει μεγαλύτερο ή συνομήλικό της αδερφό, ‘Ποιά είναι η στάση των γονέων τους σε θέματα ελευθερίας του φύλου;’ η απάντηση κατάμεγάλο ποσοστό θα είναι ότι ‘Ζουν διάκριση!’.
Η πεθερά πρόσφερε σταυρό
Κατόπιν της προφορικής επισημοποίησης της σχέσης των νέων, η σειρά που ακολουθήθηκε ήταν να ‘λογοδώσουν’. Ο λόγος-το λογοσήμαδο ήταν η υπόσχεση γάμου που έδιναν οι δύο νέοι μεταξύ τους παρουσία των γονέων και των συγγενών τους. Στο σπίτι της μελλόνυμφης πριν από μέρες άρχιζαν σχολαστικά οι προετοιμασίες της καθαριότητας, της διακόσμησης και της αξιοπρεπούς εμφάνισης των μελών της οικογενείας. Η οικογένεια του γαμπρού μαζί με κάποια στενά συγγενικά που αποφασιζόταν από πριν να παραβρεθούν σε αυτήν την σημαντική και ιδιαίτερη μέρα, επισκέπτονταν το σπίτι της μέλλουσας νύφης. Στη συνάντηση αυτή γινόταν η επισημοποίηση των σχέσεων συμβολικά με τον ‘σταυρό’ που πρόσφερε η πεθερά στην υποψήφια νύφη κι ανταλάσσονταν οι ευχές για το πρώτο στάδιο προς την βιόσπαρτη ζωή.
Η προίκα δεν ήταν υποχρέωση
Ένας άγραφος όρος μεταξύ των υποχρεώσεων του γάμου, ήταν η ανάγκη της επαγγελματικής κατοχύρωσης του γαμπρού. Αν υπήρξε η θερμή διάθεση κι από τις δυο οικογένειες σχετικά με την ‘ένωση’ των νέων, επιταχύνονταν η διαδικασία της επαγγελματικής αποκατάστασης με την καταλυτική μεσολάβηση και των μεγάλων. Το θέμα ‘της προίκας’ δεν ήταν υποχρέωση και ανάγκη όπως παλαιότερα. Ήδη κάθε γονιός φρόντιζε για τα απαραίτητα, σύμφωνα με την κρίση του αλλά και τις προτιμήσεις των νέων. -Σίγουρα υπήρξαν οι αντιπαραθέσεις κατά τις επιλογές-. Σε λογικά πλαίσια οι δυο πλευρές, του αγοριού και του κοριτσιού προσφέρονταν για να γίνει ό,τι το καλύτερο για την μελλοντική ζωή των παιδιών τους. -Βέβαια με την προϋπόθεση να μην υπάρχουν αντιπάθειες και κόντρες-. Οι ακραίες περιπτώσεις μπορούσαν να οδηγήσουν ακόμα και στην διάλυση της σχέσης των νέων-.
(Αύριο το Β Μέρος)
