Σάλο προκάλεσε η αντίδραση του Τούρκου Υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν σε ζωντανή τηλεοπτική εκπομπή, όταν ρωτήθηκε ευθέως αν η Τουρκία πρέπει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.

Η ερώτηση τέθηκε από τον δημοσιογράφο Αχμέτ Χακάν στην εκπομπή Tarafsız Bölge του CNN Türk, την ώρα που συζητούνταν οι εξελίξεις στη στρατιωτική βιομηχανία.

Ο Φιντάν σιώπησε.

Στο στούντιο επικράτησε αμηχανία. Παρά την προτροπή «μπορείτε να πείτε “no comment”», ο Τούρκος Υπουργός δεν είπε λέξη. Ο παρουσιαστής αναγκάστηκε να αλλάξει θέμα.

Η σιωπή ήταν αρκετή για να ανάψει φωτιά στα social media.

Χιλιάδες χρήστες έκαναν λόγο για ξεκάθαρο μήνυμα, με σχόλια όπως:

«Το μήνυμα ελήφθη» και «σιωπή ίσον ομολογία».

Η στιγμή έγινε viral, με τη «μη απάντηση» του Φιντάν να συζητείται περισσότερο από κάθε δήλωση.

Ισχυρούς κραδασμούς στο πολιτικό σκηνικό της Τουρκίας προκαλεί η νέα παρέμβαση του ηγέτη του MHP, Ντεβλέτ Μπαχτσελί ο οποίος έστειλε σαφές και πολλαπλό μήνυμα προς την κυβέρνηση και προσωπικά προς τον Πρόεδρο Ερντογάν: ζήτησε ‘δικαίωμα στην ελπίδα’ για τον Οτσαλάν και αποφυλάκιση του πρώην ηγέτη του φιλοκουρδικού κόμματος Ντεμιρτάς.

Η επίμαχη δήλωση Μπαχτσελί σε πρόσφατη κομματική συνεδρίαση έχει ως εξής:

«Μέχρι να βρει ειρήνη η Ανατολία, μέχρι να βρει ελπίδα ο Οτζαλάν, μέχρι να επιστρέψουν οι Αχμέτ στα καθήκοντά τους και μέχρι να επιστρέψει ο Ντεμιρτάς στο σπίτι του, η απόφασή μας είναι ξεκάθαρη».

Τρεις απαιτήσεις – Ένας αποδέκτης

Ο Μπαχτσελί επανέφερε ταυτόχρονα τρία αιτήματα που στο παρελθόν είχαν απορριφθεί από την κυβέρνηση και τη Δικαιοσύνη:

-το «δικαίωμα στην ελπίδα» για τον φυλακισμένο ηγέτη του PKK Αμπντουλάχ Οτζαλάν

-την επαναφορά των καθαιρεθέντων δημάρχων Αχμέτ Τουρκ και Αχμέτ Οζέρ

-ην αποφυλάκιση του Σελαχαττίν Ντεμιρτάς βάσει αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου και του ΕΔΑΔ

Παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση έχει μέχρι σήμερα απορρίψει όλα τα παραπάνω, ο Μπαχτσελί τα έθεσε ξανά — και μάλιστα μαζί.

«Η μπάλα στην κυβέρνηση»

Ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι τα αιτήματα δεν σχετίζονται με τις εξελίξεις στη Συρία, υποστηρίζοντας πως το MHP ζητά εδώ και χρόνια ειρήνη στην Ανατολία. Για την εφαρμογή των προτάσεων, ανέφερε ότι πλέον «η ευθύνη ανήκει στην κυβέρνηση».

Τούρκοι αναλυτές εκτιμούν ότι το μήνυμα είχε έναν και μόνο αποδέκτη: τον Πρόεδρο Ερντογάν και την κυβέρνηση του AKP.

Ψυχρό κλίμα και εσωκομματικές ρωγμές

Σύμφωνα με την αντιπολιτευτική εφημερίδα Τζουμχουριέτ, ορισμένοι βουλευτές του MHP δεν χειροκρότησαν την ομιλία Μπαχτσελί, ενώ στο παρασκήνιο η κίνηση ερμηνεύεται ως προσπάθεια πολιτικής πίεσης, ακόμη και «στρίμωγμα» του Ερντογάν.

Λίγο αργότερα, ο πρόεδρος της τουρκικής Βουλής Νουμάν Κουρτουλμούς δήλωσε ότι κάθε βήμα για τη διασφάλιση της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας θα ενισχύσει τη διαδικασία «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία».

Μήνυμα και προς το ΡΚΚ

Παράλληλα με την πίεση προς την κυβέρνηση, ο Μπαχτσελί απηύθυνε μήνυμα και στο PKK, ζητώντας να δείξει «σεβασμό στον Οτζαλάν» και να μην καθυστερεί τον αφοπλισμό και τη διάλυση της οργάνωσης.

Σε κλίμα έντονης πολιτικής ασάφειας συνεχίζονται οι εργασίες της κοινοβουλευτικής επιτροπής για τη διαδικασία της «Τουρκίας χωρίς τρομοκρατία», με τα τουρκικά μέσα να μεταδίδουν αντικρουόμενα μηνύματα για το αν υπάρχει τελικά συναίνεση στο επίμαχο ζήτημα του «δικαιώματος στην ελπίδα».

Σύμφωνα με το NTV, η επιτροπή εθνικής αλληλεγγύης, αδελφοσύνης και δημοκρατίας συνεδρίασε υπό την προεδρία του προέδρου της Βουλής Νουμάν Κουρτουλμούς, με στόχο την ολοκλήρωση κοινού πορίσματος. Όπως ανακοινώθηκε, το τελικό κείμενο αναμένεται να οριστικοποιηθεί στις επόμενες συνεδριάσεις και να κατατεθεί στη Βουλή.

«Υπάρχει συναίνεση» λέει το MHP

Μετά τη συνεδρίαση, ο βουλευτής του MHP Φετί Γιλντίζ δήλωσε ξεκάθαρα:

«Έχουμε καταλήξει σε συναίνεση για το δικαίωμα στην ελπίδα. Δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα».

Η εφημερίδα Καράρ μετέδωσε ότι το πόρισμα θα ολοκληρωθεί την επόμενη εβδομάδα, ενώ ο Γιλντίζ υποστήριξε πως το MHP θα εισηγηθεί την εφαρμογή των αποφάσεων τόσο του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων όσο και του Συνταγματικού Δικαστηρίου, τονίζοντας ότι δεν απαιτείται νέα νομοθετική ρύθμιση.

«Καμία συναίνεση» απαντούν από την ίδια αίθουσα

Ωστόσο, λίγη ώρα αργότερα, το ειδησεογραφικό site T24 μετέδωσε εντελώς διαφορετική εικόνα. Ο επίσης βουλευτής του MHP Μουράτ Εμίρ δήλωσε μετά την ίδια συνεδρίαση:

«Τονίζω επίμονα ότι δεν έχει επιτευχθεί πλήρης συναίνεση σε κανένα θέμα. Έχουν συζητηθεί όλα, τα κόμματα έχουν πλησιάσει μεταξύ τους, αλλά συναίνεση δεν υπάρχει».

Τίτλοι αισιοδοξίας – Παρασκήνιο έντασης

Παρά τις αντιφατικές δηλώσεις, η Χουριέτ επέλεξε να προβάλει το θέμα με τον τίτλο: «Συναίνεση για το δικαίωμα στην ελπίδα», δίνοντας εικόνα συμφωνίας, την ώρα που στο παρασκήνιο οι διαφωνίες παραμένουν.

Στο υπ’ αριθμόν ένα πρόβλημα για τους πολίτες της Τουρκίας έχει μετατραπεί η οικονομία, με την ακρίβεια και το εισόδημα να συνθλίβουν την καθημερινότητα. Ο αρθρογράφος Φικρέτ Μπιλά, σε ανάλυσή του στο αντιπολιτευτικό HalkTV, καταγγέλλει ότι η κακοδιαχείριση της οικονομίας από τη σημερινή κυβέρνηση έχει εκτοξεύσει τις ανισότητες και έχει διαλύσει τη μεσαία τάξη.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται, το χάσμα πλουσίων–φτωχών έχει φτάσει σε ακραία επίπεδα: το πλουσιότερο 20% του πληθυσμού απολαμβάνει το 48% του εθνικού εισοδήματος, ενώ το φτωχότερο 20% μόλις το 6%. Δηλαδή, οι πλουσιότεροι κερδίζουν οκτώ φορές περισσότερα από τους πιο αδύναμους.

Πτυχία χωρίς αντίκρισμα, δουλειές επιβίωσης

Ιδιαίτερα δραματική είναι η εικόνα για τους νέους και τους πτυχιούχους. Όλο και περισσότεροι εργάζονται ως διανομείς ή ταμίες, παρότι έχουν πανεπιστημιακά πτυχία. Η εργασία στο αντικείμενο σπουδών τους μοιάζει άπιαστο όνειρο.

Σύμφωνα με την Τουρκική Στατιστική Υπηρεσία (TÜİK), το ευρύ ποσοστό ανεργίας –που περιλαμβάνει υποαπασχόληση και δυνητικό εργατικό δυναμικό– έχει φτάσει το 20,9%. Και αντί να μειώνεται, αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο. Όπως τονίζει ο Μπιλά, ουσιαστικά μέτρα στήριξης των ανέργων δεν υπάρχουν.

Σύνταξη δεν φτάνει ούτε για επιβίωση

Η μεσαία τάξη συρρικνώνεται, ενώ ο κατώτατος μισθός και οι χαμηλές συντάξεις δεν επαρκούν ούτε για τα βασικά. Πολλοί συνταξιούχοι αναγκάζονται να επιστρέψουν στην αγορά εργασίας με αποδοχές κάτω από τον κατώτατο μισθό, χωρίς καμία διαπραγματευτική δύναμη. Παρά την ηλικία τους, δουλεύουν σε βαριές εργασίες – από διανομές μέχρι μεταφορές – απλώς για να επιβιώσουν.

Κρατικό χρήμα στους ‘ημέτερους’

Την ίδια ώρα, όπως καταγγέλλεται, τεράστια κρατικά κονδύλια κατευθύνονται σε φιλοκυβερνητικές εταιρείες, με εγγυήσεις πληρωμών από το Δημόσιο που φτάνουν μέχρι το 2045. Σε αυτό το πλαίσιο, ο αρθρογράφος εκτιμά ότι η κυβέρνηση δύσκολα θα μπορέσει να εξασφαλίσει πολιτική στήριξη από ανέργους, χαμηλόμισθους και συνταξιούχους.

Στο 99% έχει φτάσει η κατασκευή της πρώτης μονάδας του ΠυρηνικούΣταθμού Ακκουγιού, με την πρώτη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας να αναμένεται το 2026, σύμφωνα με ανάλυση του Yetkin Report. Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο συνεργασίας Τουρκίας–Ρωσίας και θα λειτουργεί από τη ρωσική κρατική εταιρεία Rosatom, γεγονός που έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις.

Βαριά εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα

Όπως επισημαίνει η αρθρογράφος Φιλίζ Πεχλιβάν, η Τουρκία εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε άνθρακα και φυσικό αέριο για την ηλεκτροπαραγωγή. Η εξάρτηση αυτή, τονίζει το Yetkin Report, έρχεται σε αντίθεση με την έννοια της ενεργειακής ασφάλειας, καθώς τα εισαγόμενα καύσιμα καθιστούν τη χώρα ευάλωτη στις διεθνείς διακυμάνσεις τιμών.

69 χρόνια συμβόλαιο – 180 δισ. δολάρια κέρδη

Το Ακκουγιού προβάλλεται ως κομβικό σημείο στην ενεργειακή στρατηγική της Τουρκίας, όμως οι συμβατικοί όροι του έργου δημιουργούν μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις. Σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, το οικονομικό αποτύπωμα του σταθμού εκτείνεται σε 69 χρόνια, με τα καθαρά κέρδη της Rosatom να υπολογίζονται σε περίπου 180 δισ. δολάρια. Παράλληλα, περί τα 3 δισ. δολάρια ετησίως φέρονται να μεταφέρονται από την Τουρκία στη Ρωσία, γεγονός που –όπως τονίζεται– έχει σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες.

Προειδοποίηση Νταβός: «τεχνολογικό κλείδωμα»

Το Yetkin Report συνδέει το Ακκουγιού με την προειδοποίηση που διατυπώθηκε στο Νταβός, ότι τα μακροπρόθεσμα τεχνολογικά “κλειδώματα” δημιουργούν νέους κινδύνους. Σε μια περίοδο ραγδαίας εξέλιξης των πυρηνικών τεχνολογιών, η Τουρκία κινδυνεύει να παγιδευτεί σε ένα κεντρικοποιημένο και άκαμπτο μοντέλο, εκτός της επόμενης φάσης της ενεργειακής μετάβασης.

Το κρίσιμο ερώτημα

Όπως καταλήγει το Yetkin Report, το βασικό ερώτημα για την Τουρκία παραμένει ανοιχτό:

καθώς απομακρύνεται από τα ορυκτά καύσιμα, δημιουργεί άραγε νέες και μακροχρόνιες εξαρτήσεις;

Ο αρχηγός του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσηςCHP Οζγκιούρ Οζέλ επανέλαβε το αίτημά του για πρόωρες εκλογές, βάζοντας στο επίκεντρο την Κωνσταντινούπολη. 

Μετά από συνάντηση με το Καλό Κόμμα, πρότεινε την επανάληψη των δημοτικών εκλογών στην Πόλη στις 29 Μαρτίου, με υποψήφιο τον προφυλακισμένο δήμαρχο Εκρέμ Ιμάμογλου. Ο Οζέλ δήλωσε ότι αν οι ψηφοφόροι δεν εκλέξουν τον Ιμάμογλου, και οι δύο θα αποσυρθούν από την πολιτική, ενώ σε περίπτωση νίκης θα πρέπει να ακολουθήσουν πρόωρες εθνικές εκλογές.

Ο ηγέτης του Καλού Κόμματος Μουσάβατ Ντερβίσογλου χαρακτήρισε την πρόταση «λογική».

Η Σοζτζού γράφει ότι ο Οζέλ «ανεβάζει το στοίχημα στην Κωνσταντινούπολη», ενώ η Τζουμχουριέτ τιτλοφορεί: «Αν έχετε το θάρρος, κάντε εκλογές».

Προς προεδρική υποψηφιότητα ο οζέλ;

Από την άλλη ο αρθρογράφος της Χουριέτ, Αμπντουλκαντίρ Σελβί, επισημαίνει ανακατατάξεις στο CHP μετά την απόρριψη της προσφυγής του Ιμάμογλου για το πτυχίο του, εξέλιξη που –κατά τον ίδιο– «κλείνει» τον δρόμο της προεδρικής υποψηφιότητας για τον δήμαρχο Κωνσταντινούπολης και ενισχύει τη θέση του Οζέλ.

Κατά το δημοσίευμα, το επιτελείο Οζέλ ξεκίνησε πρακτικές κινήσεις: αφαιρέθηκαν φωτογραφίες του Ιμάμογλου από γραφεία προεδρικής καμπάνιας και αντικαταστάθηκαν με εικόνες του Οζέλ, προκαλώντας δυσαρέσκεια. Παράλληλα, προετοιμάζεται τηλεοπτικό κανάλι με έδρα την Κωνσταντινούπολη (Koza TV), υπό την εποπτεία του στελέχους του CHP Μπουρχανεττίν Μπουλούτ, για την «προετοιμασία της βάσης» υπέρ Οζέλ.

Υποστηρίζει ακόμη ότι ο Δήμαρχος Άγκυρας Μανσούρ Γιαβάς δεν εμφανίζεται ως βασικός υποψήφιος, ωστόσο ο Οζέλ φέρεται να τον διατηρεί στο κάδρο ώστε να μη χαθούν εθνικιστικές ψήφοι.

Σάλο προκάλεσε δήλωση της βουλευτού του κυβερνώντος τουρκικού κόμματος AKP Οζλέμ Ζενγκίν, η οποία απευθυνόμενη σε βουλευτές του CHP φέρεται να είπε:«Εμείς παίρνουμε ψήφους από τους φτωχούς. Εσείς από τους πλούσιους».

Η αρθρογράφος της Yeniçağ, Φατμά Τσελίκ, χαρακτηρίζει τη φράση αυτή ως ωμή παραδοχή ενός πολιτικού συστήματος που κυριαρχεί στην Τουρκία εδώ και 25 χρόνια: της θεσμοποίησης της φτώχειας ως εκλογικού μηχανισμού.

Σύμφωνα με την Τσελίκ, η δήλωση αποκαλύπτει μια βαθιά αντίφαση: αν ένα κόμμα αντλεί δύναμη από τη φτώχεια, θέλει πραγματικά να τη μειώσει ή να τη διαχειρίζεται;

Η απάντηση, όπως υποστηρίζει, βρίσκεται στην οικονομική πολιτική των τελευταίων ετών:

-εκτόξευση του πληθωρισμού

-κατάρρευση πραγματικών εισοδημάτων

-εξαΰλωση της μεσαίας τάξης

Όσο αυξάνεται η φτώχεια, αυξάνεται και η εξάρτηση από το κράτος.

Όσο αυξάνεται η εξάρτηση, τόσο πιο κρίσιμα γίνονται τα κοινωνικά επιδόματα.

Και όσο τα επιδόματα γίνονται όρος επιβίωσης, τόσο παράγεται πολιτική πίστη.

Η αρθρογράφος υπενθυμίζει έναν βασικό κανόνα της πολιτικής επιστήμης: οι οικονομικά ανεξάρτητοι πολίτες αμφισβητούν την εξουσία, ενώ όσοι παλεύουν για την καθημερινή επιβίωση προτιμούν τη «σταθερότητα» – ακόμη κι αν είναι φτωχή.

Παράλληλα, σημειώνει ότι ενώ το AKP αυτοπαρουσιάζεται ως «κόμμα των φτωχών»,

η παραδοσιακή επιχειρηματική τάξη αντικαταστάθηκε από μια νέα, φιλο-AKP ελίτ, που γιγαντώθηκε μέσω δημόσιων διαγωνισμών, κρατικών κινήτρων και φορολογικών αμνηστιών

Κι όμως, καταλήγει η Τσελίκ, οι «φτωχοί ψηφοφόροι» θα συνεχίσουν να στηρίζουν το AKP.

Ο φόβος ότι θα χαθούν τα επιδόματα αν αλλάξει η εξουσία είναι ισχυρότερος από την αναζήτηση των αιτίων της φτώχειας.

Με προεκλογικές αυξήσεις μισθών και αμνηστίες, το σύστημα ανακυκλώνεται.