Της Μαρίας Δήμου
Στην καρδιά της Πόλης, στα Ταταύλα της μνήμης και της σιωπής, η εικαστικός Ήρα Μπουγιουκταστσιγιάν μετατρέπει την Ιστορία σε ζωντανή εμπειρία. Με την έκθεσή της στο Arter, ξετυλίγει το νήμα της ρωμαίικης παρουσίας μέσα από ήχο, ύφασμα, μέταλλο και πορσελάνη, ανασύροντας τραύματα, απουσίες και ελπίδες που επιμένουν στον χρόνο. Το «Φαντασματικό Κουαρτέτο» δεν είναι απλώς μια εικαστική πρόταση· είναι μια συγκινητική επιστροφή στον τόπο και στη συλλογική μνήμη, λίγο πριν το έργο της ταξιδέψει στην Αθήνα και στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.
Μια νέα φωνή της Ρωμιοσύνης στην κεντρική σκηνή
Έχουμε μάθει οι διαβιούντες και παρεπιδημούντες στην Πόλη να παραπονούμαστε για το περιορισμένο ανθρώπινο δυναμικό και τον υψηλό μέσο όρο ηλικίας των ανθρώπων που δραστηριοποιούνται και είναι στο προσκήνιο των ρωμαίικων πραγμάτων. Να όμως που κάθε τόσο, αρκετά συχνά ομολογουμένως, κάνουν την εμφάνισή τους νέοι άνθρωποι, Ρωμιοί και Ρωμιές, που μένουν στο παρασκήνιο της Ομογένειας αλλά «παίζουν» στην κεντρική σκηνή της κοινωνίας, της τέχνης, των γραμμάτων, του πολιτισμού κι όπου αλλού δραστηριοποιούνται.
Έναν τέτοιο νέο άνθρωπο, την Ήρα Μπουγιουκταστσιγιάν, είχα τη χαρά να γνωρίσω πριν από λίγες μέρες. Και καθώς η Ήρα είναι εικαστικός δε χρειάζεται να πω πολλά για την ίδια. Οι καλλιτέχνες έχουν τον προνόμιο να μιλούν γι’ αυτούς τα έργα τους. Μέσα λοιπόν από μια ευτυχή σύμπτωση βρέθηκα μαζί με τη φίλη Καιίτη Πρόκου, που ήταν και η αιτία για τη συνάντηση αυτή, στο Arter, στον πολυχώρο του Ιδρύματος Koç στην περιοχή των Προπόδων Ταταούλων.
Το ανήσυχο μπαλκόνι και οι ήχοι της γειτονιάς
Η χαμογελαστή και πρόσχαρη Ήρα μας υποδέχτηκε, μας φιλοξένησε και μας ξενάγησε την αίθουσα του 1ου ορόφου του συγκροτήματος, όπου εκτίθενται τα έργα της. Εδώ, με φόντο την πλαγιά του λόφου των Ταταούλων, εκεί που κάποτε κυλούσε το ρέμα που έδωσε και το όνομά του στο δρόμο (Irmak cd), η εικαστικός συναντά τη ρωμαίικη ταυτότητά της και ξετυλίγει ιστορίες που τις φέρνει ο άνεμος και τις τιτιβίζουν τα πουλιά.
Με ένα μπαλκόνι, που δε λέει να ησυχάσει (Huzursuz Balkon 2025) καθώς ο άνεμος περνά ανάμεσα από τα σιδερένια φύλλα ακάνθου, φέρνει στο νου τα σπίτια και τις ζωές των Ρωμιών κατοίκων της συνοικίας, το μέσα και το έξω το σπιτιών, τα τραγούδια και τις φωνές, τα γλέντια και τα κλάματα, την πυκνή κάποτε παρουσία και τη σύγχρονη απουσία, τις καμπάνες της Ευαγγελίστριας κι όλο το ψηφιδωτό των Ταταούλων. Με ένα μοναδικό τρόπο η Ήρα συνδυάζει το παλιό, με τα φύλλα ακάνθου από χυτοσίδηρο, συχνό διακοσμητικό στοιχείο των σπιτιών της περιοχής, με την τεχνολογία, που κινεί και κτυπά τα μεταλλικά τμήματα, δημιουργώντας μία εικαστική κατασκευή απτών υλικών, σκιάς και ήχου.
Ο μανδύας του ποταμού και οι πτυχώσεις του χρόνου
Ο τόπος είναι βασικός παράγοντας στη δημιουργία της εικαστικού. Το ρέμα, που αποτελούσε το καθοριστικό στοιχείο της περιοχής, και σήμερα είναι μία κεντρική λεωφόρος, εξακολουθεί να σηματοδοτεί την κίνηση. Με το έργο της Kadim Bir Nehrin Mantosu (Ο Μανδύας ενός Αρχαίου Ποταμού 2025) η οικογενειακή παράδοση και η σχέση με το ύφασμα γίνεται τρόπος έκφρασης. Τα κομμάτια υφάσματος, σε αποχρώσεις του πράσινου και του μπλε, που κρέμονται ή μάλλον αιωρούνται στον χώρο, μεταφέρουν τον κυματισμό της ροής του ποταμού.
Οι πτυχώσεις των υφασμάτων με «τα ίχνη σχεδίου και φθοράς» που έχει δημιουργήσει η Ήρα πάνω τους αποδίδουν τον κυματισμό όχι μόνο του νερού αλλά και του χρόνου, τις πτυχώσεις της μνήμης και της ιστορίας.
Της ιστορίας που συνεχίζει να μας μεταφέρει με το έργο Ateş Kyşları (2025), που απλώνεται σε όλον τον χώρο της έκθεσης, στην καταστροφή αλλά και στην ελπίδα που αναπηδά μέσα από αυτήν.
Φωτιά, στάχτη και γαλάζια πουλιά ελπίδας
Η φωτιά του 1929 και η καταστροφή των ξύλινων σπιτιών άφησε βαθύ τραύμα στα Ταταύλα. Από τα σπαράγματα όμως η ελπίδα και πάλι αναγεννάται και ο καλύτερος φορέας της δεν είναι άλλος από τα πουλιά. Η συλλογή πορσελάνινων πουλιών με γαλάζιο φτέρωμα της εικαστικού, που χρησιμοποιήθηκε στο έργο αυτό, παραπέμπει στις κίσσες, που κάποτε αφθονούσες σ’ αυτές τις πλαγιές. Με τα ράμφη τους συνέλλεγαν σπόρους, που έθαβαν στο έδαφος αποθυκεύοντάς τους. Αυτή η πρακτική όμως προσέφερε στους λόφους πυκνή βλάστηση, σύμβολο ζωής κι ελπίδας.
Το Κερασοχώρι του Σκαρλάτου Βυζάντιου
Ανάμεσα στα υπόλοιπα έργα εντύπωση προκαλεί το Kırazlar, Mezarlar ve Kuyular (Κεράσια, τάφοι και Πηγάδια). Η Ήρα επιλέγει εδώ το χρώμα και το σχήμα για να μας μεταφέρει από την κοίτη του ρέματος στις πλαγιές. Η πλαγιά από τη μεριά του Tarlabaşı, το Κερασοχώρι του Σκαρλάτου Βυζάντιου, αποτυπώνεται με το βυσσινί χρώμα του χαλιού ενώ η πλαγιά από τη μεριά των Ταταούλων με το νεκροταφείο του Αγίου Ελευθερίου σηματοδοτείται με τους κυλίνδρους και τα ανοίγματα. Ένας τόπος μνήμης, που καταγράφει την ιστορία της ρωμαίικης παρουσίας από την αρχαιότητα, καθώς το έργο μοιάζει και με ερείπια αρχαιοελληνικού ναού, μέχρι σήμερα. Το συνθετικό χαλί, αγαπημένο υλικό της εικαστικού καθώς επιτρέπει τη δημιουργία σχεδίων και σχημάτων με ένα είδος εγκαυστική τεχνική, μεταμορφώνεται σε μνημονικό τόπο.
Με θέα την πλαγιά των Ταταούλων
Ο καλύτερος τρόπος για να κλείσει κανείς την επίσκεψή του στην έκθεση είναι η εγκατάσταση μικροτεχνημάτων της Ήρας με θέα την πλαγιά των Ταταούλων από ένα μεγάλο παράθυρο. Μικρά πορσελάνινα, πέτρινα ή κεραμικά σπαράγματα επεξεργασμένα και συνδυασμένα με μοναδικό τρόπο είναι σαν να ξεκινούν μία πορεία ανάβασης στην κορφή μέσα από τα στενά σοκάκια της συνοικίας, σε μια αναζήτηση του χθες και του σήμερα των κατοίκων, των συνηθειών, των ηθών και των εθίμων τους, της παρουσίας και της απουσίας τους. Τα μικρά μεταλλικά ποδαράκια φέρνουν κοντά τα διαφορετικά υλικά και δημιουργούν ένα σύνολο φαινομενικά ανομοιογενές αλλά σε απόλυτη αρμονία, που προβάλλεται μέσα από το τζάμι πάνω στον οικιστικό ιστό της πλαγιάς. Τα προσωπικά βιώματα της εικαστικού αντανακλώνται σε κάθε έργο της, την εμπνέουν και την καθοδηγούν.
Μέχρι αρχές Αυγούστου
Η Ήρα έχει διαγράψει στη μέχρι σήμερα καλλιτεχνική της πορεία μια λαμπρή διαδρομή. Η γνώση, το ταλέντο και η έμπνευσή της έχουν δώσει έργα που κοσμούν συλλογές και εκθέσεις τόσο στην γενέτειρά της την Πόλη και στην Τουρκία αλλά και το εξωτερικό, σε ευρωπαϊκές χώρες. Το αμέσως επόμενο διάστημα, με τη λήξη της έκθεσής της στο Arter, θα μεταφερθεί στην Αθήνα στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ).
Είναι μια ευκαιρία για όσους αγαπούν την τέχνη και τους δημιουργούς να επισκεφτούν στο Arter τη σημαντική αυτή έκθεση και να συνομιλήσουν με την Ήρα Μπουγιουκταστσιγιάν. Η έκθεση θα παραμείνει ανοιχτή μέχρι αρχές Αυγούστου και μπορεί να συνδυαστεί με επίσκεψη στο βιβλιοπωλείο του χώρου ή με έναν καφέ στο αίθριό του. Όσοι πιστοί λοιπόν προστρέξατε!
