Της Μαρίας Δήμου
Το Μπακλαχοράνι, το θρυλικό καρναβάλι των Ταταούλων, επιστρέφει ξανά στην Πόλη. Όχι όμως από τα ίδια τα χέρια που το κράτησαν ζωντανό για αιώνες. Και το ερώτημα είναι απλό αλλά καίριο: θα το ξαναπάρουμε πίσω ως βίωμα ή θα αρκεστούμε να το βλέπουμε ως αναπαράσταση;
Πόσο μας αρέσει να λέμε μεγάλα λόγια. Είμαστε λίγοι αλλά αμέτρητοι! Είμαστε παρόντες και δυναμικοί. Είμαστε αυτό, είμαστε εκείνο. Είναι φορές όμως που δυστυχώς χάνουμε μέσα από τα χέρια μας αυτά που μας ανήκουν εδώ και αιώνες. Μας ανήκουν, γιατί εμείς τα δημιουργήσαμε, εμείς τα ζήσαμε, εμείς τα διαχειριστήκαμε. Και δε μιλάω για περιουσίες και ακίνητα. Μιλάω για παραδόσεις και έθιμα. Αυτά που έδιναν την ξεχωριστή ταυτότητα στη Ρωμιοσύνη της Πόλης.
Σήμερα λοιπόν είδα εδώ στο διαδίκτυο μια ανακοίνωση-πρόσκληση από έναν σύλλογο ή κάτι παρόμοιο, δεν ξέρω ακριβώς την ιδιότητά τους, που οργανώνουν την Καθαρή Δευτέρα εκδηλώσεις για το Μπακλαχοράνι, το παραδοσιακό ταταυλιανό καρναβάλι. Μία ομάδα ανθρώπων, άσχετων με τη ρωμαίικη κοινότητα, αποφάσισε να ασχοληθεί και να ξαναζωντανέψει το μυθικό αυτό καρναβαλικό έθιμο της Πόλης.
Το Μπακλαχοράνι απαγορεύτηκε το 1940
Το Μπακλαχοράνι σταμάτησε να διοργανώνεται τη δεκαετία του ’40 μετά από τα μέτρα του τουρκικού κράτους εναντίων των μειονοτήτων. Ήταν το Καρναβάλι των λαϊκών τάξεων της Πόλης, σε πλήρη αντίθεση με τους μπάλους της καλής κοινωνίας του Σταυροδρομίου και εκείνους που οργάνωναν οι πρεσβείες προς τιμήν των ξένων παροίκων και της αριστοκρατίας των μειονοτικών. Οι μασκαράδες κατηφόριζαν από τη Μεγάλη Οδό του Πέραν κατά μήκος του Ταρλάμπασι, σταματώντας στις εκεί μπυραρίες, και μετά ανηφόριζαν την Ακάρτσα προς τα Ταταύλα. Ήταν μία ατμόσφαιρα γιορτής, με καντάδες, πειράγματα, αλληλοκεράσματα, πολλά γέλια και πολλή χαρά.
Το Μπακλαχοράνι ξαναζωντάνεψε το 2009
Το 2009 όμως μια ομάδα εμπνευσμένων νέων ανθρώπων με μεράκι και ιδιαίτερη αγάπη για τη Ρωμιοσύνη της Πόλης, την ιστορία και τον πολιτισμό της, κυρίως από την Ελλάδα σε συνεργασία με νέους από την Πόλη, διοργάνωσαν με επιτυχία μετά από δεκαετίες το έθιμο αυτό με καρναβαλική παρέλαση από το τέρμα της Istiklal μέχρι την ταβέρνα Asır στο Tarlabaşı. Το 2010 επαναλήφθηκε η διοργάνωση στα Ταταύλα και γλέντι στο ΕΡΘΟ. Τα εσωτερικά όμως προβλήματα, οι γκρίνιες και οι διχογνωμίες το στιγμάτισαν. Επαναλήφθηκε και το 2014 με μεγάλη επιτυχία στην περιοχή του Şişli. Η κύρια προσπάθεια αναβίωσης του ταταυλιανού καρναβαλιού οφείλεται σε δυο Ελλαδίτες και έναν Τούρκο. Πρόκειται για τον Χουσεΐν Ιρμάκ, συγγραφέα, τον Χάρη Θεοδωρέλη και τη Μαρίνα Δρυμαλίτου.Και μετά…σιωπή. Δε θα ήθελα να αναφερθώ σε λεπτομέρειες για το τι έγινε, το τι δεν έγινε και το τι θα μπορούσε να γίνει. Διαβάζω δημοσιεύματα της εποχής εκείνης και πληγώνομαι τώρα πια διπλά. Πέρασαν και τόσα χρόνια αδράνειας και αδιαφορίας.
Σημερινές αναπαραστάσεις…
Σήμερα πάντως μια ομάδα Τούρκων επέλεξε να διοργανώσει αρχικά το απόγευμα της Καθαρής Δευτέρας σε βιβλιοπωλείο-καφέ της περιοχής ομιλία για την ιστορία του καρναβαλιού στο Μπακλαχοράνι και κατόπιν ταταυλιανό γλέντι σε γειτονικό μαγαζί.
Η ιστορία απεχθάνεται το κενό κι έτσι όταν κάποιοι αδιαφορούν κάποιοι άλλοι βρίσκουν χώρο και αγκαλιάζουν ό,τι εμείς αφήνουμε. Δε θα πω ότι προσεταιρίζονται ή οικειοποιούνται κάτι που δεν τους ανήκει. Όχι, γιατί η κουλτούρα της Πόλης ήταν το μοίρασμα και η συμμετοχή όλων όσων το επιθυμούσαν, ειδικά στις γιορτές και τα γλέντια. Θα πω όμως πως αφήνουμε κομμάτια της παράδοσης και της ταυτότητάς μας τελικά σε άλλους. Μπράβο τους για το ενδιαφέρον και την προσπάθεια αλλά όσο κι αν τα αγαπούν και τα «προσέχουν» δεν μπορούν να τα νιώσουν. Γι’ αυτούς είναι αναπαραστάσεις κι όχι βιώματα. Μίμηση κι όχι συμμετοχή. Ας μην αφήσουμε να περάσει ολωσδιόλου κι αυτό σε χέρια ξένα. Ας κάνουμε την επόμενη χρονιά κάτι για να κρατηθεί ζωντανή αυτή παράδοση από τους ίδιους τους Ρωμιούς της Πόλης. Ας ξεκινήσει από τους Ρωμιούς κι ας έρθει όλος ο κόσμος να συμμετάσχει.
