Φόρμουλα για να φύγουν οι S-400 από το τουρκικό οπλοστάσιο και να ανοίξει ο δρόμος για την άρση των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA φέρεται να συζητείται μεταξύ Άγκυρας και Ουάσιγκτον, σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα της τουρκικής εφημερίδας Χουριέτ/

Το σενάριο που βρίσκεται στο τραπέζι, όπως γράφει η εφημερίδα, προβλέπει ακόμη και πώληση του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 σε τρίτη χώρα, με ισχυρότερη εκδοχή τη μεταβίβασή του σε χώρα του Κόλπου.

Η υπόθεση θεωρείται κομβική, καθώς οι S-400 παραμένουν το βασικό εμπόδιο για την άρση των κυρώσεων CAATSA, αλλά και για την επανεκκίνηση της συζήτησης γύρω από τα F-35.

Σύμφωνα με τη Χουριέτ, Άγκυρα και Ουάσιγκτον συζητούν πλέον έναν οδικό χάρτη για δύο από τους πιο κρίσιμους φακέλους στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις: την άρση των κυρώσεων CAATSA και την πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.

Το μεγάλο αγκάθι των S-400

Οι κυρώσεις CAATSA επιβλήθηκαν στην Τουρκία τον Δεκέμβριο του 2020, μετά την αγορά των S-400 από τη Ρωσία. Σύμφωνα με τη Χουριέτ, για να αρθούν οι κυρώσεις, ο Αμερικανός πρόεδρος θα πρέπει να πιστοποιήσει στο Κογκρέσο ότι η Τουρκία δεν έχει πλέον τους S-400 στο οπλοστάσιό της, ότι το σύστημα δεν βρίσκεται σε τουρκικό έδαφος και ότι η Άγκυρα δεν θα προχωρήσει σε νέα ανάλογη αγορά από τη Ρωσία.

Η εφημερίδα αναφέρει ότι η Ουάσιγκτον δεν φαίνεται να αποδέχεται λύσεις τύπου «αποθήκευση υπό αμερικανική επιτήρηση» ή αφαίρεση μηχανισμών ενεργοποίησης, εφόσον οι S-400 παραμένουν στην Τουρκία.

Το κριτήριο των ΗΠΑ, όπως σημειώνεται, είναι σαφές: οι S-400 δεν πρέπει να βρίσκονται πλέον στο τουρκικό απόθεμα.

Σενάριο μεταβίβασης σε χώρα του Κόλπου

Κατά τη Hürriyet, στο τραπέζι βρίσκεται η πώληση των S-400 σε τρίτη χώρα. Το επικρατέστερο σενάριο που συζητείται είναι η μεταβίβαση του συστήματος σε χώρα του Κόλπου, χωρίς να κατονομάζεται ποια.

Ωστόσο, η υπόθεση δεν εξαρτάται μόνο από την Τουρκία και τις ΗΠΑ. Στο παιχνίδι μπαίνει και η Μόσχα, καθώς, λόγω της συμφωνίας τελικού χρήστη, η Άγκυρα δεν μπορεί να μεταβιβάσει τους S-400 χωρίς ρωσική έγκριση.

Η Χουριέτ υποστηρίζει ότι η τουρκική πλευρά έχει ήδη βολιδοσκοπήσει τη Ρωσία και ότι η Μόσχα, επί της αρχής, δεν εμφανίζεται αρνητική απέναντι σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

Η άρση των CAATSA δεν λύνει μόνη της τα F-35

Παρά τη σημασία της άρσης των κυρώσεων, η Χουριέτ επισημαίνει ότι αυτό δεν αρκεί από μόνο του για την επιστροφή της Τουρκίας στα F-35.

Η αποπομπή της Τουρκίας από το πρόγραμμα συνδέθηκε με τους S-400, αλλά δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα των κυρώσεων CAATSA. Το αμερικανικό Κογκρέσο είχε επιβάλει ξεχωριστούς περιορισμούς μέσω αμυντικών νόμων, μπλοκάροντας την παράδοση των F-35 στην Τουρκία.

Γι’ αυτό, σύμφωνα με το δημοσίευμα, θα χρειαστεί ξεχωριστή πολιτική, νομική και τεχνική διαδικασία. Η αμερικανική κυβέρνηση θα πρέπει να ενημερώσει το Κογκρέσο ότι η Τουρκία πληροί πλέον τις προϋποθέσεις και ότι δεν υπάρχει νομικό εμπόδιο για την επανεξέταση του φακέλου.

Πρώτα τα έξι F-35 που πλήρωσε η Τουρκία

Εάν η διαδικασία προχωρήσει, πρώτο θέμα στην ατζέντα θα είναι, σύμφωνα με τη Χουριέτ, τα έξι F-35 που η Τουρκία έχει ήδη πληρώσει αλλά δεν παρέλαβε ποτέ.

Το πρώτο αεροσκάφος είχε παραχθεί το 2018 και το έκτο ολοκληρώθηκε το 2019. Μετά την αποπομπή της Τουρκίας από το πρόγραμμα, τα μαχητικά παρέμειναν στις ΗΠΑ.

Η εφημερίδα αναφέρει ότι στην Ουάσιγκτον εξετάζεται ως ενδιάμεση λύση η παράδοση αυτών των έξι αεροσκαφών, πριν από οποιαδήποτε πλήρη επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα.

Ακόμη κι έτσι, θα απαιτηθούν τεχνικά βήματα: συντήρηση των αεροσκαφών που βρίσκονται εδώ και χρόνια στις ΗΠΑ, εκπαίδευση νέων πιλότων, επαναπιστοποίηση τεχνικού προσωπικού και αναβάθμιση υποδομών.

Ανοιχτό παραμένει επίσης το καθεστώς πιθανής επιστροφής της Τουρκίας: αν δηλαδή θα επανέλθει ως συμπαραγωγός χώρα ή απλώς ως πελάτης.

Προχωρούν οι κινητήρες για το KAAN

Σύμφωνα με τη Χουριέτ, ο φάκελος που κινείται ταχύτερα είναι αυτός των κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό KAAN.

Η διαδικασία για την αμερικανική άδεια εξαγωγής φέρεται να βρίσκεται στο τελικό στάδιο. Η συμφωνία, αξίας άνω των 700 εκατομμυρίων δολαρίων, προβλέπει την παράδοση 80 κινητήρων στην Τουρκία.

Με δύο κινητήρες ανά αεροσκάφος, η συμφωνία αυτή θα επιτρέψει την παραγωγή των πρώτων 40 μαχητικών KAAN.

Η Τουρκία συνεχίζει παράλληλα την ανάπτυξη πλήρως εγχώριου κινητήρα, όμως οι αρμόδιες πηγές θεωρούν πιο ρεαλιστικό ορίζοντα για μαζική παραγωγή μετά το 2035.

Κατά τη Χουριέτ, η πιθανή αμερικανική έγκριση για τους κινητήρες στέλνει και πολιτικό μήνυμα: ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να ξανανοίξουν τη συνεργασία με την Τουρκία στην αμυντική βιομηχανία, αλλά όχι απευθείας από τον πιο ευαίσθητο φάκελο, δηλαδή τα F-35.

Σε αναμονή και τα F-16

Στο ίδιο ρεπορτάζ γίνεται αναφορά και στα F-16. Η Τουρκία, σύμφωνα με τη Χουριέτ, έχει εγκαταλείψει τα κιτ εκσυγχρονισμού, αλλά στο τραπέζι παραμένει η αγορά 40 νέων F-16, για τα οποία έχει ήδη καταβληθεί προκαταβολή.

Οι ΗΠΑ φέρονται να θέλουν να εντάξουν στο πακέτο πρόσθετα κόστη παραγωγής και νέα συστήματα αποστολής, γεγονός που έχει ανοίξει νέο γύρο διαπραγμάτευσης.

Η Χουριέτ εκτιμά ότι, εάν υπάρξει πρόοδος στα CAATSA και στα F-35, τότε και το πακέτο των F-16 μπορεί να επανεξεταστεί.

Ανοιχτή άφησε ξανά την πόρτα για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 ο Ντόναλντ Τραμπ, κατά τη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε μετά τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.

Απαντώντας σε ερώτηση τουρκικού μέσου για το εάν ΗΠΑ και Τουρκία κατέληξαν σε κάποια κατανόηση σχετικά με τα F-35 και το μέλλον της αμυντικής συνεργασίας, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε ιδιαίτερα θετικός απέναντι στον Ταγίπ Ερντογάν, χωρίς ωστόσο να ανακοινώσει οριστική απόφαση.

«Μιλούν για το αεροσκάφος F-35. Είναι το καλύτερο αεροσκάφος και όλοι το θέλουν. Πρέπει να αποφασίσουμε σε ποιον θα το δώσουμε», δήλωσε ο Τραμπ.

Στη συνέχεια, όμως, έδειξε καθαρά την κατεύθυνση των σκέψεών του: «Η τάση μου είναι να πω ότι έκανε ό,τι έπρεπε. Μας βοήθησε με πολλούς τρόπους», είπε για τον Τούρκο πρόεδρο.

Ο Τραμπ υποστήριξε ακόμη ότι ο Ερντογάν έμεινε εκτός της σύγκρουσης με το Ιράν κατόπιν δικού του αιτήματος, παρότι, όπως είπε, «δεν είναι μεγάλος θαυμαστής του Νετανιάχου και του Ισραήλ».

«Θα μπορούσε να μπει πολύ εύκολα σε αυτόν τον πόλεμο και δεν το έκανε, μετά από δικό μου αίτημα. Έμεινε εκτός. Ήταν πολύ καλός σύμμαχος», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο Αμερικανός πρόεδρος μίλησε με θερμά λόγια για την Τουρκία, χαρακτηρίζοντάς την «πολύ μεγάλη χώρα», «πολύ ισχυρή στρατιωτικά» και «τη δεύτερη πιο ισχυρή χώρα στο ΝΑΤΟ».

Παράλληλα, παρουσίασε τις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας ως μία από τις καλύτερες διμερείς σχέσεις της Ουάσιγκτον σήμερα. «Έχουμε μία σπουδαία σχέση. Είναι μία από τις καλύτερες σχέσεις μας», είπε, προσθέτοντας ότι η σχέση αυτή είχε επιδεινωθεί επί Τζο Μπάιντεν, αλλά «άλλαξε» μετά τις αμερικανικές εκλογές.

Ο Τραμπ αναφέρθηκε και στην υπόθεση του πάστορα Μπράνσον, υπενθυμίζοντας ότι επί της πρώτης του θητείας είχε ζητήσει από τον Ερντογάν την απελευθέρωσή του. «Τον κάλεσα και τον άφησε ελεύθερο», είπε, χρησιμοποιώντας το περιστατικό ως παράδειγμα της προσωπικής του σχέσης με τον Τούρκο πρόεδρο.

Στην ίδια συνέντευξη Τύπου, ο Τραμπ ευχαρίστησε τον Ερντογάν για τη φιλοξενία της Συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, κάνοντας λόγο για «εξαιρετικά επιτυχημένη σύνοδο» και για «απίστευτη ενότητα» μεταξύ των ηγετών της Συμμαχίας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος επέμεινε επίσης στον στόχο αύξησης των αμυντικών δαπανών των συμμάχων στο 5% του ΑΕΠ, υποστηρίζοντας ότι οι χώρες του ΝΑΤΟ κινούνται πλέον προς αυτή την κατεύθυνση και ότι μεγάλο μέρος των νέων εξοπλιστικών δαπανών θα κατευθυνθεί σε αμερικανικά οπλικά συστήματα.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε σε Patriot, Tomahawk, drones και νέες αμυντικές συμφωνίες με αμερικανικές εταιρείες, λέγοντας ότι η αμερικανική αμυντική βιομηχανία θα είναι ο μεγάλος κερδισμένος από την αύξηση των δαπανών στην Ευρώπη και τον Καναδά.

Για το Ιράν, ο Τραμπ υιοθέτησε σκληρή ρητορική, ισχυριζόμενος ότι η στρατιωτική του ικανότητα έχει «σχεδόν καταστραφεί» και ότι η Τεχεράνη δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο. «Αν μας χτυπήσουν, θα τους χτυπήσουμε δέκα φορές πιο δυνατά», είπε, χωρίς να αποκλείσει νέα πλήγματα, αν χρειαστεί.

Το μήνυμα, πάντως, που κρατά η Άγκυρα είναι η δημόσια τοποθέτηση του Αμερικανού προέδρου για τα F-35. Ο Τραμπ δεν ανακοίνωσε συμφωνία, αλλά για πρώτη φορά έδειξε τόσο ανοιχτά ότι βλέπει θετικά την τουρκική επιστροφή στο πρόγραμμα, συνδέοντάς την με τη στάση του Ερντογάν στη σύγκρουση με το Ιράν και με τη συνολικότερη αμερικανοτουρκική σχέση.

Συναγερμό σε Ελλάδα και Ισραήλ βλέπει η Χουριέτ μετά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ στην Άγκυρα για τα F-35 και τις κυρώσεις CAATSA κατά της Τουρκίας. Σύμφωνα με την τουρκική εφημερίδα, ο Αμερικανός πρόεδρος όχι μόνο άνοιξε την πόρτα για την πώληση των F-35 στην Άγκυρα, αλλά εμφανίζεται αποφασισμένος να κινηθεί γρήγορα, ακόμη και πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ.

Η Χουριέτ γράφει ότι η δήλωση Τραμπ πως «θα άρουμε τις κυρώσεις, ήρθε η ώρα» προκάλεσε έντονη ανησυχία σε Αθήνα και Τελ Αβίβ, καθώς η άρση των CAATSA θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.

Ο Τραμπ, σύμφωνα με την εφημερίδα, μετά τη συνάντησή του με τον Ταγίπ Ερντογάν στην Άγκυρα, έστειλε σαφές μήνυμα υπέρ της Τουρκίας λέγοντας:
«Δεν θέλουμε να επιβάλλουμε κυρώσεις στους φίλους μας».

Η Χουριέτ σημειώνει ότι ο Αμερικανός πρόεδρος απέρριψε και τις ανησυχίες για τους ρωσικούς S-400, λέγοντας ότι δεν έχει «καμία ανησυχία» για την Τουρκία και ότι οι σχέσεις των δύο χωρών είναι «ίσως καλύτερες από ποτέ».

Η εφημερίδα υπενθυμίζει ότι η Άγκυρα αποκλείστηκε από το πρόγραμμα των F-35 μετά την παραλαβή των S-400 το 2019, ενώ οι κυρώσεις CAATSA επιβλήθηκαν το 2020. Από τότε, η Τουρκία ζητά την επιστροφή της στο πρόγραμμα ή την επίλυση του ζητήματος των αεροσκαφών για τα οποία είχε ήδη καταβάλει περίπου 1,4 δισ. δολάρια.

Το πιο κρίσιμο σημείο, σύμφωνα με τη Χουριέτ, είναι το χρονοδιάγραμμα. Η εφημερίδα επικαλείται ισραηλινά μέσα, όπως το N12 και το KAN, που υποστηρίζουν ότι ο Τραμπ θέλει να ολοκληρώσει την άρση των κυρώσεων και να ανοίξει τον δρόμο για τα F-35 πριν από τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές.

Η τουρκική εφημερίδα τονίζει ότι η διαδικασία δεν θα είναι απλή, καθώς οποιαδήποτε κίνηση για άρση των κυρώσεων θα περάσει από τον έλεγχο του Κογκρέσου, όπου ενδέχεται να υπάρξουν αντιδράσεις.

Μάλιστα, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκρέιαμ, στενός σύμμαχος του Τραμπ, φέρεται να προειδοποίησε ότι μια τέτοια κίνηση μπορεί να συναντήσει αντίσταση στο Κογκρέσο.

Η Χουριέτ γράφει επίσης ότι Ελλάδα και Ισραήλ έχουν ήδη περάσει στην αντεπίθεση. Σύμφωνα με την εφημερίδα, η Αθήνα και το Τελ Αβίβ έχουν εντείνει τις πιέσεις τους στην Ουάσιγκτον, προσπαθώντας να μπλοκάρουν την πώληση των F-35 στην Τουρκία.

Η εφημερίδα επικαλείται την ισραηλινή Maariv, σύμφωνα με την οποία η Ελλάδα έχει μεταφέρει στην αμερικανική κυβέρνηση την αντίθεσή της στην πώληση των μαχητικών στην Άγκυρα.

Για το Ισραήλ, όπως αναφέρει η Χουριέτ, η ανησυχία συνδέεται με την αεροπορική υπεροχή του στην περιοχή. Για την Ελλάδα, το θέμα αφορά άμεσα τις ισορροπίες σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.

Η Χουριέτ παρουσιάζει την πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στα F-35 ως κίνηση που μπορεί να αλλάξει τους συσχετισμούς ισχύος στην περιοχή και να ενισχύσει σημαντικά την τουρκική Πολεμική Αεροπορία.

Το δημοσίευμα βάζει στο ίδιο κάδρο και το ευρύτερο πακέτο αμυντικής συνεργασίας Τουρκίας–ΗΠΑ: την αγορά νέων F-16, τον εκσυγχρονισμό παλαιότερων αεροσκαφών και τους αμερικανικούς κινητήρες για το τουρκικό μαχητικό KAAN.

Σύμφωνα με τη Χουριέτ, η Τουρκία επιδιώκει την αγορά 40 νέων F-16 και την αναβάθμιση περίπου 150 παλαιότερων μαχητικών, ενώ θέλει να εξασφαλίσει και κινητήρες για το KAAN, ένα πρόγραμμα που η Άγκυρα θεωρεί στρατηγικής σημασίας.

Το συμπέρασμα της Χουριέτ είναι ξεκάθαρο: η συνάντηση Ερντογάν–Τραμπ στην Άγκυρα μπορεί να ανοίξει νέα σελίδα στις αμυντικές σχέσεις Τουρκίας–ΗΠΑ.

Η Άγκυρα βλέπει ευκαιρία.
Η Αθήνα και το Τελ Αβίβ βλέπουν απειλή.
Και η Ουάσιγκτον ετοιμάζεται για ένα μεγάλο παζάρι με φόντο τα F-35, τους S-400 και τις κυρώσεις CAATSA.

Με δύο φράσεις ενώπιον του Ταγίπ Ερντογάν, ο Ντόναλντ Τραμπ άνοιξε ξανά τα δύο μεγάλα κεφάλαια που καίνε την Τουρκία: τα F-35 και την άρση των αμερικανικών κυρώσεων.

Στο περιθώριο της 36ης Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, ο Αμερικανός πρόεδρος συναντήθηκε με τον Ταγίπ Ερντογάν στο προεδρικό συγκρότημα στην Άγκυρα και εμφανίστηκε πιο θερμός από ποτέ απέναντι στον Τούρκο πρόεδρο.

Ο Ερντογάν, στις πρώτες του δηλώσεις, υποδέχθηκε τον Τραμπ λέγοντας ότι η επίσκεψή του δίνει «ξεχωριστή δύναμη» στην Τουρκία και στη Σύνοδο.

«Η επίσκεψη του κ. Τραμπ μάς έδωσε ξεχωριστή δύναμη. Του λέω καλώς ήρθατε. Θέλω να εκφράσω πόσο σημαντική είναι αυτή η επίσκεψη. Το γεγονός ότι η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ πραγματοποιείται σήμερα στην Άγκυρα και ότι όλοι οι ηγέτες βρίσκονται στη χώρα μας, μας δίνει ιδιαίτερη ισχύ», δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος.

Ο Τραμπ, από την πλευρά του, δεν έκρυψε τον θαυμασμό του για τον Ερντογάν.

«Αν δεν ήταν ο Ερντογάν, δεν θα ερχόμουν στο ΝΑΤΟ», είπε χαρακτηριστικά.

Και συνέχισε σε ακόμη πιο προσωπικό τόνο:

«Είμαστε δύο υπέροχοι φίλοι. Ο Ερντογάν κάνει εξαιρετική δουλειά. Όλοι οι δρόμοι είναι ολοκαίνουργιοι, σας σέβονται σε όλο τον κόσμο. Οι σχέσεις μας είναι πολύ καλές. Με τον Ερντογάν έχουμε χημεία. Η Τουρκία είναι πολύ ισχυρή και στρατιωτικά. Ο κ. Ερντογάν είναι πραγματικά ένα πολύ σημαντικό πρόσωπο. Τρέφω μεγάλο σεβασμό για εκείνον».

Ο Αμερικανός πρόεδρος πρόσθεσε ότι οι δύο πλευρές θα συζητήσουν θέματα που αφορούν τα συμφέροντα και των δύο χωρών, ενώ ανέφερε πως στην ατζέντα θα βρεθεί και το Ιράν.

«Θα μιλήσουμε και για το Ιράν. Έχουμε πολλές εμπορικές σχέσεις με την Τουρκία, έχουμε κάνει εξαιρετικές δουλειές μαζί. Είναι τιμή μας να είμαστε μαζί σας», είπε.

Το πραγματικό πολιτικό βάρος, όμως, ήρθε όταν ο Τραμπ ρωτήθηκε για τα F-35.

«Πρέπει να πάρουμε μια απόφαση για τα F-35. Είναι μια απόφαση που πρέπει να λάβουμε εμείς. Έχουμε πολύ καλή σχέση με την Τουρκία. Τα F-35 είναι υπέροχα. Είναι ένα θέμα που μπορούμε να εξετάσουμε», δήλωσε.

Σε άλλη αποστροφή του, ο Τραμπ εμφανίστηκε ακόμη πιο ανοιχτός:

«Όλοι λένε: γιατί να μην το κάνουμε; Η Τουρκία είναι πιστή, περισσότερο από πολλές άλλες χώρες. Το F-35 είναι το καλύτερο αεροσκάφος στον κόσμο και θα το εξετάσουμε».

Η δήλωση αυτή έπεσε σαν βόμβα στην Άγκυρα, καθώς η Τουρκία είχε αποβληθεί από το πρόγραμμα των F-35 μετά την αγορά των ρωσικών S-400, ενώ οι αμερικανικές κυρώσεις CAATSA είχαν παγώσει κρίσιμες αμυντικές συνεργασίες ανάμεσα στις δύο χώρες.

Ο Ερντογάν έσπευσε να υπενθυμίσει ότι η Άγκυρα περιμένει εδώ και χρόνια την αμερικανική δέσμευση.

«Το θέμα των F-35 δεν είναι νέο για εμάς. Το είχαμε συζητήσει και παλαιότερα με τις ΗΠΑ. Είχαμε πάρει υπόσχεση για τα 5 αεροσκάφη και ο κ. Τραμπ έχει επίσης δώσει τον λόγο του. Γνωρίζω ότι στις συνομιλίες που θα έχουμε με τους ηγέτες θα δοκιμάσουμε θετικά αυτή τη δέσμευση. Ο Τραμπ κρατά πάντα τον λόγο του. Πιστεύω ότι από τη Σύνοδο θα βγει μια ευνοϊκή απόφαση», είπε ο Τούρκος πρόεδρος.

Ακόμη πιο ηχηρή, όμως, ήταν η αναφορά του Τραμπ στις κυρώσεις.

Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι οι κυρώσεις CAATSA θα αρθούν, στέλνοντας μήνυμα πλήρους επανεκκίνησης στις σχέσεις με την Άγκυρα.

«Δεν θέλουμε να επιβάλλουμε κυρώσεις στους φίλους μας. Αίρουμε τις κυρώσεις. Εργαζόμαστε σε πολύ στενή συνεργασία», ανέφερε ο Τραμπ.

Η φράση αυτή ήταν ακριβώς αυτό που ήθελε να ακούσει η Άγκυρα. Για την Τουρκία, η άρση των κυρώσεων δεν είναι απλώς ένα διπλωματικό θέμα. Είναι το κλειδί για να ξεμπλοκάρουν εξοπλιστικά προγράμματα, τεχνολογικές συνεργασίες και κρίσιμα αμυντικά σχέδια, μεταξύ αυτών και οι κινητήρες για το τουρκικό μαχητικό KAAN.

Με άλλα λόγια, η συνάντηση Ερντογάν - Τραμπ δεν ήταν μια τυπική διμερής επαφή στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ. Ήταν το άνοιγμα ενός μεγάλου παζαριού ανάμεσα στην Άγκυρα και την Ουάσιγκτον.

Στην ατζέντα των δύο ηγετών βρίσκονται τα F-35, η άρση των κυρώσεων, η αμυντική συνεργασία, το τουρκικό μαχητικό KAAN, το Ιράν, η Γάζα, η Ουκρανία και ο ρόλος της Τουρκίας στη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας του ΝΑΤΟ.

Ο Ερντογάν δήλωσε ότι η Τουρκία επιδιώκει να συμβάλει και στην εξομάλυνση των σχέσεων Ιράν - ΗΠΑ.

«Προσπαθούμε να δούμε πώς μπορούμε να φέρουμε τις σχέσεις Ιράν - ΗΠΑ σε ένα νέο επίπεδο. Θα κάνουμε ό,τι μπορούμε και θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε για την παγκόσμια ειρήνη», ανέφερε.

Για τη Γάζα, ο Τούρκος πρόεδρος είπε ότι θα συζητήσει το θέμα με τον «πολύτιμο φίλο» του, όπως αποκάλεσε τον Τραμπ, εκφράζοντας την ελπίδα ότι η Σύνοδος μπορεί να οδηγήσει σε απόφαση υπέρ της ειρήνης στην περιοχή.

Η 36η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ ξεκίνησε στην Άγκυρα με το Φόρουμ Αμυντικής Βιομηχανίας, όπου στο επίκεντρο βρίσκονται η διατλαντική αμυντική παραγωγή, οι επενδύσεις και η ενίσχυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Συμμαχίας.

Για την Τουρκία, όμως, το πραγματικό γεγονός ήταν η εικόνα Ερντογάν - Τραμπ μπροστά στις κάμερες.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι έχει «χημεία» με τον Ερντογάν, ότι δεν θα ερχόταν στο ΝΑΤΟ χωρίς εκείνον, ότι τα F-35 μπορούν να εξεταστούν και ότι οι κυρώσεις αίρονται.

Και η Άγκυρα πήρε ακριβώς το μήνυμα που ήθελε: το μεγάλο παζάρι με την Ουάσιγκτον μόλις ξανάνοιξε.

Στην πρόθεση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να ανοίξει τον δρόμο για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35 αναφέρονται οι New York Times, επικαλούμενοι τέσσερις ανώτερους αξιωματούχους της αμερικανικής κυβέρνησης.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Τραμπ αναμένεται να ενημερώσει προσωπικά τον Πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, κατά τη συνάντησή τους, ότι είναι έτοιμος να επιτρέψει την επανένταξη της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35.

Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι New York Times, στο εσωτερικό της αμερικανικής κυβέρνησης εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις για το πώς μπορεί να ξεπεραστούν οι νομικοί περιορισμοί που έχει επιβάλει το Κογκρέσο μετά τον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα, εξαιτίας της αγοράς του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400.

Το δημοσίευμα αναφέρει ότι εξετάζεται ακόμη και το ενδεχόμενο ανταλλαγής επιστολών μεταξύ Τραμπ και Ερντογάν, ως μέρος μιας διαδικασίας που θα μπορούσε να διευκολύνει την υπέρβαση των σχετικών νομικών εμποδίων.

Υπενθυμίζεται ότι τον περασμένο μήνα, κατά τη συνάντησή του με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, στο Οβάλ Γραφείο, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας σημαντικής ανακοίνωσης για την Τουρκία. Ερωτηθείς για τα F-35 και τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, είχε δηλώσει ότι ετοιμάζει για τον Τούρκο πρόεδρο «ένα δώρο που θα τον κάνει πολύ χαρούμενο».

Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε εξάρει τη στρατιωτική ισχύ της Τουρκίας, λέγοντας ότι «ο κόσμος δεν γνωρίζει πόσο μεγάλη στρατιωτική δύναμη είναι η Τουρκία. Διαθέτουν έναν πολύ ισχυρό στρατό».

Αναφερόμενος, τέλος, στην απόφασή του να συμμετάσχει στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, ο Τραμπ είχε αποκαλύψει ότι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τον κάλεσε προσωπικά να δώσει το «παρών», προσθέτοντας: «Επειδή σέβομαι τον Πρόεδρο Ερντογάν, θα παρευρεθώ στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ».

Νέα κινητικότητα βλέπει ο τουρκικός Τύπος  γύρω από την τουρκική αντιαεροπορική άμυνα, με τη Γαλλία να εμφανίζεται πλέον πιο ανοιχτή στην πιθανή πώληση του γαλλοϊταλικού συστήματος SAMP/T στην Τουρκία, μετά από χρόνια πολιτικών ενστάσεων.

Σύμφωνα με τη Μιλλιέτ, η οποία επικαλείται διεθνές πρακτορείο, το Παρίσι φαίνεται να αλλάζει στάση απέναντι σε ένα πρόγραμμα που για χρόνια είχε «παγώσει» λόγω των εντάσεων στις σχέσεις Γαλλίας–Τουρκίας για τη Συρία, τη Λιβύη και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η αλλαγή αυτή φέρεται να προέκυψε μετά τις συνομιλίες του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν με την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι στη σύνοδο της 25ης Ιουνίου, ενόψει και της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία.

Πηγή που γνωρίζει τις συνομιλίες φέρεται να δήλωσε ότι «παλαιότερα υπήρχε σαφής απροθυμία, ενώ τώρα υπάρχει ένα άνοιγμα». Σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν επιφυλάξεις, το Παρίσι φαίνεται να βάζει σε δεύτερη μοίρα μέρος των πολιτικών αντιρρήσεων που εμπόδιζαν μέχρι σήμερα την πρόοδο.

Η Μιλλιέτ γράφει επίσης ότι το θέμα συζητήθηκε και στην τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν στις 3 Ιουλίου ο Τούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν και η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι.

Το SAMP/T, που αναπτύσσεται από τη γαλλοϊταλική κοινοπραξία Eurosam, θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα ευρωπαϊκά συστήματα αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας. Η Άγκυρα το εξετάζει στο πλαίσιο της προσπάθειάς της να ενισχύσει την πολυεπίπεδη αεράμυνά της, μαζί με άλλες επιλογές όπως τα αμερικανικά Patriot.

Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ είχε δηλώσει τον Ιούνιο ότι η Τουρκία αξιολογεί διαφορετικές επιλογές, μεταξύ των οποίων τα Patriot και τα SAMP/T, υπογραμμίζοντας ότι η Άγκυρα ενδιαφέρεται για συνεργασίες που θα περιλαμβάνουν μεταφορά τεχνολογίας και κοινή παραγωγή.

Η Τουρκία, η Γαλλία και η Ιταλία είχαν ξεκινήσει από το 2017-2018 συνομιλίες για πιθανή συνεργασία σε σύστημα αεράμυνας μεγάλου βεληνεκούς, με προοπτική κοινής ανάπτυξης και παραγωγής. Όμως οι πολιτικές κρίσεις μεταξύ Άγκυρας και Παρισιού οδήγησαν το πρόγραμμα σχεδόν σε ακινησία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η πολιτική ανάγνωση που κάνει ο τουρκικός Τύπος. Η Μιλλιέτ, συνδέοντας το θέμα με τις πρόσφατες εξελίξεις στις ΗΠΑ, υποστηρίζει ότι το ελληνικό λόμπι εμφανίζεται πλέον λιγότερο αποτελεσματικό στο να εμποδίζει αμυντικές κινήσεις υπέρ της Τουρκίας.

Η εφημερίδα επικαλείται δημοσίευμα της «Καθημερινής», σύμφωνα με το οποίο η απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ να προχωρήσει σε νέες αμυντικές πωλήσεις προς την Τουρκία έχει προκαλέσει ρωγμές στη συνοχή του ελληνικού λόμπι στο Κογκρέσο. Στο τουρκικό αφήγημα, η νέα αυτή εικόνα παρουσιάζεται ως ένδειξη ότι η Άγκυρα αποκτά ξανά περιθώρια κινήσεων στην Ουάσιγκτον και στην ευρωπαϊκή αμυντική αγορά.

Το θέμα αναμένεται να βρεθεί και στην ατζέντα της συνάντησης Ερντογάν–Μακρόν στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ, όπου οι δύο πλευρές θα συζητήσουν διμερή ζητήματα, αμυντική συνεργασία και τις περιφερειακές ισορροπίες.

Η τουρκική ανάλυση βλέπει την επίσκεψη Τραμπ όχι ως εθιμοτυπική παρουσία στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, αλλά ως πιθανό σημείο καμπής για τις σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ και τη θέση της Άγκυρας στη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας

Το πιο ρεαλιστικό σενάριο που διαμορφώνεται στην Άγκυρα για τη συνάντηση Τραμπ-Ερντογάν δεν είναι μια θεαματική άμεση επιστροφή της Τουρκίας στα F-35, αλλά ένα πακέτο σταδιακών κινήσεων στα μεγάλα αμυντικά και γεωπολιτικά μέτωπα.

Σύμφωνα με την τουρκική ανάλυση, η συνάντηση των δύο ηγετών μπορεί να ανοίξει ένα χρονοδιάγραμμα για την άρση ή την αποδυνάμωση των κυρώσεων CAATSA, να επιταχύνει τον εκσυγχρονισμό των F-16, να διατηρήσει την πολιτική στήριξη της Ουάσιγκτον για τους αμερικανικούς κινητήρες του τουρκικού μαχητικού KAAN και να οδηγήσει στη δημιουργία ενός τεχνικού και νομικού μηχανισμού για τον φάκελο των F-35.

Με άλλα λόγια, η Άγκυρα δεν περιμένει απαραίτητα από τον Τραμπ να φέρει ένα «δώρο» με άμεσες παραδόσεις αεροσκαφών. Περιμένει όμως να ανοίξει ξανά η κλειδωμένη πόρτα της αμυντικής συνεργασίας με τις ΗΠΑ.

Η τουρκική πρωτεύουσα μπαίνει στο επίκεντρο μιας πυκνής διπλωματικής κινητικότητας, καθώς φιλοξενεί ταυτόχρονα τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ και την επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Πρόκειται για την πρώτη διμερή επίσκεψη Αμερικανού προέδρου στην Άγκυρα έπειτα από 17 χρόνια, γεγονός που προσδίδει ιδιαίτερο πολιτικό και συμβολικό βάρος στη συνάντηση με τον Ταγίπ Ερντογάν.

Στο τραπέζι των δύο ηγετών δεν θα βρίσκεται μόνο η Σύνοδος του ΝΑΤΟ. Πίσω από τη φωτογραφία Τραμπ-Ερντογάν υπάρχουν, σύμφωνα με την τουρκική πλευρά, πολλαπλά και σύνθετα ζητήματα: οι κυρώσεις CAATSA, η κρίση των S-400, ο φάκελος των F-35, ο εκσυγχρονισμός των F-16, οι κινητήρες για το KAAN, η στάση του αμερικανικού Κογκρέσου απέναντι στην Τουρκία, η Ουκρανία, η Συρία, αλλά και η νέα αμυντική αρχιτεκτονική του ΝΑΤΟ.

Η Άγκυρα διαβάζει την παρουσία Τραμπ όχι απλώς ως συμμετοχή σε μια σύνοδο κορυφής, αλλά ως ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον αναγνωρίζει εκ νέου τη σημασία της Τουρκίας ως περιφερειακής δύναμης με στρατιωτική ισχύ.

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν είχε δηλώσει στο CNN Türk ότι η συμμετοχή του Τραμπ στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ πραγματοποιείται κατόπιν πρόσκλησης του Ταγίπ Ερντογάν. Η φράση αυτή αξιολογείται στην Άγκυρα ως ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ο Τραμπ έχει κατά καιρούς ασκήσει έντονη κριτική στο ΝΑΤΟ και στους συμμάχους που, κατά την άποψή του, δεν αναλαμβάνουν επαρκές μερίδιο στις αμυντικές δαπάνες.

Παρά ταύτα, η απόφασή του να μεταβεί στην Άγκυρα ερμηνεύεται από την τουρκική πλευρά με δύο τρόπους. Πρώτον, ότι ο Τραμπ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην προσωπική διπλωματία με τον Ερντογάν. Δεύτερον, ότι η Ουάσιγκτον δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει την Τουρκία μόνο ως «προβληματικό σύμμαχο», αλλά ως κρίσιμο παράγοντα στη Μαύρη Θάλασσα, τη Συρία, το Ιράκ, την Ανατολική Μεσόγειο, τον Καύκασο και τη Μέση Ανατολή.

Το μεγαλύτερο θεσμικό εμπόδιο στις σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ παραμένουν οι κυρώσεις CAATSA. Οι κυρώσεις αυτές επιβλήθηκαν μετά την αγορά του ρωσικού συστήματος S-400 από την Τουρκία και οδήγησαν στον αποκλεισμό της Άγκυρας από το πρόγραμμα των F-35, καθώς και σε περιορισμούς στην τουρκική αμυντική βιομηχανία.

Η Τουρκία θέλει να κλείσει αυτός ο φάκελος. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται στην τουρκική ανάλυση, η πολιτική βούληση του Τραμπ δεν αρκεί από μόνη της. Ο Αμερικανός πρόεδρος μπορεί να ενεργοποιήσει μηχανισμούς αναστολής ή εξαίρεσης, αλλά για πλήρη και μόνιμη άρση των κυρώσεων απαιτείται η εμπλοκή του Κογκρέσου.

Και εκεί βρίσκεται το πραγματικό τεστ για την Άγκυρα.

Στο αμερικανικό Κογκρέσο η στάση απέναντι στην Τουρκία παραμένει διχασμένη. Υπάρχουν όσοι αναγνωρίζουν τη στρατηγική αξία της χώρας εντός ΝΑΤΟ, ειδικά σε θέματα Μαύρης Θάλασσας, Ουκρανίας, Συρίας, Ιράν, Ανατολικής Μεσογείου και αμυντικής βιομηχανίας. Υπάρχουν όμως και εκείνοι που επιμένουν ότι όσο οι S-400 βρίσκονται στην Τουρκία, δεν μπορεί να υπάρξει επιστροφή στα F-35 ούτε πλήρης άρση των CAATSA.

Ξεχωριστό βάρος έχει και το τουρκικό μαχητικό KAAN. Σύμφωνα με το τουρκικό δημοσίευμα, στην αμερικανική ατζέντα υπάρχει πακέτο κινητήρων F110, αξίας άνω των 700 εκατομμυρίων δολαρίων. Η Άγκυρα θεωρεί ότι εάν οι ΗΠΑ εγκρίνουν την πώληση, το αρχικό χρονοδιάγραμμα παραγωγής του KAAN θα διευκολυνθεί σημαντικά.

Κρίσιμη ημερομηνία θεωρείται η 9η Ιουλίου. Εάν μέχρι τότε δεν υπάρξει αρνητική κίνηση από το Κογκρέσο, η πώληση των κινητήρων θα μπορεί να προχωρήσει. Η Άγκυρα αναμένεται να ζητήσει από την κυβέρνηση Τραμπ να διατηρήσει τη στήριξή της μέχρι την τελευταία στιγμή.

Στο ζήτημα των F-35, οι προσδοκίες αυξήθηκαν μετά τη φράση Τραμπ ότι θα κάνει «κάτι που θα χαροποιήσει τον Ερντογάν». Ωστόσο, η τουρκική πλευρά αναγνωρίζει ότι η πλήρης επιστροφή στο πρόγραμμα δεν είναι εύκολη ούτε άμεση.

Για να ανοίξει ο δρόμος των F-35, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ταυτόχρονα οι κυρώσεις CAATSA, το ζήτημα των S-400, οι αντιδράσεις του Κογκρέσου, οι ενστάσεις άλλων εταίρων του προγράμματος και τα τεχνικά ζητήματα ασφαλείας. Γι’ αυτό και το πιο πιθανό σενάριο δεν είναι άμεση επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα, αλλά η δημιουργία ενός μηχανισμού πολιτικής, τεχνικής και νομικής διερεύνησης.

Αντιθέτως, για την τουρκική Πολεμική Αεροπορία, το πιο επείγον ζήτημα παραμένει ο εκσυγχρονισμός των F-16. Η Τουρκία έχει ζητήσει 40 νέα F-16 Block 70 και 79 κιτ εκσυγχρονισμού, σε ένα πακέτο που εκτιμάται περίπου στα 23 δισεκατομμύρια δολάρια. Για την Άγκυρα, ο εκσυγχρονισμός των F-16 δεν είναι τακτική επιλογή, αλλά στρατηγική ανάγκη, καθώς το KAAN χρειάζεται χρόνο για να καταστεί πλήρως επιχειρησιακό και ο φάκελος των F-35 παραμένει αβέβαιος.

Στην ατζέντα Τραμπ-Ερντογάν αναμένεται να βρεθεί και η Ρωσία. Η πρόσφατη επίσκεψη του Χακάν Φιντάν στη Μόσχα και η συνάντησή του με τον Βλαντίμιρ Πούτιν αποκτούν ιδιαίτερο βάρος ενόψει της Συνόδου. Η Άγκυρα θέλει να εμφανιστεί ως η χώρα που μπορεί να συνομιλεί με όλες τις πλευρές σε μια περίοδο διεθνών κρίσεων.

Σημαντικό κεφάλαιο θα είναι και η Συρία. Η Τουρκία αναμένεται να υπενθυμίσει στις ΗΠΑ ότι η σημερινή κατάσταση στη Συρία, όπως την περιγράφει η Άγκυρα, διαμορφώθηκε μέσα από κοινή δράση Τουρκίας και Ουάσιγκτον. Ιδιαίτερη έμφαση αναμένεται να δοθεί και στη διαδικασία ενσωμάτωσης των SDG, με την Άγκυρα να ζητά συνέχιση της συνεργασίας.

Στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, η Τουρκία θα στηρίξει την αύξηση των αμυντικών δαπανών και τη δικαιότερη κατανομή των βαρών, θέση που συμπίπτει με την προσέγγιση Τραμπ. Ταυτόχρονα, όμως, θα προειδοποιήσει ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να οικοδομήσει μια νέα ομπρέλα ασφαλείας που θα αποκλείει την Τουρκία.

Σύμφωνα με την τουρκική ανάλυση, η Άγκυρα αναμένεται επίσης να θέσει στον Τραμπ το ζήτημα του Ισραήλ και της κυβέρνησης Νετανιάχου. Το μήνυμα που θα επιχειρήσει να περάσει είναι ότι η περιφερειακή σταθερότητα δεν πρέπει να θυσιαστεί στα συμφέροντα της κυβέρνησης Νετανιάχου και ότι οι χώρες της περιοχής μπορούν να διαδραματίσουν ρόλο στην επίλυση των περιφερειακών προβλημάτων.

Για την Τουρκία, λοιπόν, η επίσκεψη Τραμπ δεν είναι απλώς μια διπλωματική φωτογραφία. Είναι μια προσπάθεια να επανακαθοριστεί η θέση της Άγκυρας στη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας και να αποκατασταθεί, σταδιακά, η αμυντική συνεργασία με τις ΗΠΑ.

Η τελική επιτυχία της επίσκεψης δεν θα κριθεί μόνο από τις δηλώσεις που θα γίνουν στην Άγκυρα, αλλά από τα συγκεκριμένα βήματα που θα ακολουθήσουν τους επόμενους μήνες στα μέτωπα των CAATSA, F-16, F-35 και KAAN.