Η κρίσιμη συνάντηση ΗΠΑ–Ιράν που σχεδιαζόταν να πραγματοποιηθεί στην Κωνσταντινούπολη κατέρρευσε την τελευταία στιγμή όχι λόγω της Ουάσιγκτον, αλλά λόγω εσωτερικής απόφασης στην Τεχεράνης, σύμφωνα με την γνωστή αρθρογράφο της Χουριέτ Χαντέ Φιράτ η οποία υποστηρίζει ότι η απόφαση της Τεχεράνης έσπρωξε τις ΗΠΑ και το Ιράν ξανά στο χείλος.
Σύμφωνα με την Τουρκάλα δημοσιογράφο η Τουρκία μπήκε από νωρίς στο παιχνίδι με σιωπηλή διπλωματία.Ο Ταγίπ Ερντογάν μίλησε τόσο με την Τεχεράνη όσο και με την Ουάσιγκτον και ο Χακάν Φιντάν έκανε αλλεπάλληλες επαφές.
Από τη μια το Ιράν ζητούσε μόνο πυρηνικά στο τραπέζι, ενώ οι ΗΠΑ ήθελαν πακέτο: πυρηνικά, εμπλουτισμένο ουράνιο, βαλλιστικούς πυραύλους, περιφερειακές ομάδες.
Πρόταση συμβιβασμού από Άγκυρα
Όπως μεταφέρει η Χαντέ Φιράτ, η Άγκυρα είχε προτείνει μια φόρμουλα συμβιβασμού:
οι ΗΠΑ και το Ιράν να συζητήσουν απευθείας μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα, ενώ τα υπόλοιπα ζητήματα –εμπλουτισμένο ουράνιο, βαλλιστικοί πύραυλοι και ιρανικές ένοπλες δυνάμεις στην περιοχή– να τεθούν σε έμμεσες διαβουλεύσεις με τη συμμετοχή περιφερειακών χωρών.
Η ιρανική κυβέρνηση, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, αρχικά αποδέχθηκε το σχέδιο και το μήνυμα μεταφέρθηκε επισήμως στην Άγκυρα.
Ο Χομεϊνί πίσω από την απόφαση
Λίγο πριν «κλειδώσει» το τραπέζι, όμως, όλα άλλαξαν. Η Χαντέ Φιράτ αποκαλύπτει ότι η ανατροπή προήλθε από τον ανώτατο πυρήνα εξουσίας στο Ιράν. Ο ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης Χαμενεΐ, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές τις οποίες επικαλείται, απέρριψε το πολυμερές σχήμα της Κωνσταντινούπολης. Η απόφαση ήταν ξεκάθαρη:
μόνο απευθείας συνομιλίες με τις ΗΠΑ, μόνο το πυρηνικό ζήτημα,και επιστροφή στο παλιό μοντέλο συνομιλιών του Ομάν.
Έτσι, σύμφωνα με την Χαντέ Φιράτ ένα τραπέζι που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μηχανισμός αποκλιμάκωσης, διαλύθηκε εκ των έσω.
«Η Κωνσταντινούπολη βγήκε από το κάδρο»
Στο άρθρο της, η Φιράτ εξηγεί ότι στην Τεχεράνη επικράτησε η άποψη πως μια συμφωνία υπό απειλή θεωρείται πολιτική αδυναμία, ενώ η εμπλοκή τρίτων χωρών θα αύξανε την πίεση στο ιρανικό καθεστώς. Η λεγόμενη «πολυφωνία εξουσίας» στο Ιράν λειτούργησε τελικά ως τροχοπέδη στη διπλωματία, όπως εκτιμά.
Σύμφωνα με την Χαντέ Φιράτ το αποτέλεσμα ήταν άμεσο: η Κωνσταντινούπολη βγήκε από το κάδρο,
η Τουρκία και οι χώρες της περιοχής έμειναν εκτός,
και οι συνομιλίες περιορίστηκαν σε στενό, διμερές πλαίσιο στο Ομάν – με αυξημένο ρίσκο αποτυχίας.
Προσθέτει ότι την ίδια ώρα, το Ισραήλ μπορεί να μην κάθεται στο τραπέζι, αλλά επηρεάζει καθοριστικά το κλίμα στις αποφάσεις της Ουάσιγκτον.
Η εκτίμηση της Χαντέ Φιρτάν είναι ότι το τραπέζι της Κωνσταντινούπολης δεν κατέρρευσε τυχαία. Κατέρρευσε επειδή το Ιράν, την τελευταία στιγμή, επέλεξε να κλείσει την πόρτα σε ένα ευρύτερο διπλωματικό σχήμα.
